مشاوره حقوقی

پانته‌آ یونسی: اهدای جنین در قانون جدید حمایت خانواده

 

یکی از نوآوری‌های قانون جدید حمایت از خانواده در مورد اهدای جنین است.همانطور که می‌دانیم دلیل این مقرره در قانون جدید ناشی از ناباروری زوجین و یا یکی از آنها است. به طور خلاصه ناباروری عدم توانایی در باردار شدن است که پس از گذشت یک سال نزدیکی، بارداری حادث نشود بنابراین این امر ممکن است مربوط به زن، مرد یا هر دو باشد البته در موارد اندکی نیز علل ناباروری ژنتیکی و گاه ناشناخته است. به هر حال همین علت باعث شده است که اهدای جنین در قانون جدید نیز مورد اشاره قرار گیرد. لذا در این یادداشت به بررسی زوایای اهدای جنین در قانون جدید حمایت خانواده خواهیم پرداخت.

مفهوم اهدای جنین

با توجه به اینکه در قانون جدید حمایت از خانواده تعریفی از اهدا جنین به عمل نیامده است جهت ارایه تعریف قانونی باید به  قانون نحوه اهداء جنین به زوجین نابارور مصوب ۲۹/۴/۱۳۸۲ و آیین نامه اجرایی آن مصوب ۱۹/۱۲/۱۳۸۳ رجوع نمود. در ماده ۱ قانون فوق‌الذکر به طورکلی از انتقال جنین حاصل از تلقیح خارج از رحم زوج‌های شرعی و قانونی به رحم زوجه در مرکز تخصص درمان ناباروری ذی‌صلاح پس از صحبت شده است. در ادامه تعریف اهدا جنین به صورت مشخص در بند پ ماده ۱ آیین نامه مربوط به قانون اهدای جنین بدین صورت آمده است که اهدا جنین واگذاری داوطلبانه و رایگان یک یا چند جنین از زوج‌های واجد شرایط مقرر در قانون و آیین نامه به مرکز مجاز تخصصی درمان ناباروری برای انتقال به زوج‌های متقاضی دارای شرایط مندرج در قانون است. در تعریف جنین نیز بند الف همین آیین نامه، جنین را نطفه حاصل از تلقیح خارج رحمی زوج‌های قانونی و شرعی که از مرحله باروری تا حداکثر پنج روز خواهد بود که امکان دارد به دو صورت تازه یا منجمد باشد. البته با بررسی مواد قانون جدید حمایت از خانواده مصوب ۱۳۹۱ مشاهده می‌شود که در مورد بحث اهدا جنین علی رغم وجود قانون نحوه اهداء جنین به زوجین نابارور مصوب ۲۹/۴/۱۳۸۲ و آیین نامه اجرایی آن خلاء‌های قانونی موجود در ارتباط با وضعیت حقوقی جنین اهدایی و به تبع آن فرزندان حاصل از آن مانند توارث، ممنوعیت نکاح، ولایت و غیره همچنان باقی است.

 

 

نگاه قانون جدید به اهدای جنین

 در قانون جدید حمایت از خانواده به طور مشخص در دو ماده( مواد ۴ و ۵۳ ) به مسئله اهدای جنین اشاره شده است که به صورت جداگانه به این دو ماده می‌پردازیم:

الف: بر اساس بند ۱۷ ماده ۴ قانون حمایت خانواده رسیدگی به امور و دعاوی مربوط به اهدا جنین در صلاحیت دادگاه خانواده است. در اینجا قانونگذار مبحثی شکلی یعنی بحث صلاحیت قانونی را مطرح نموده است. به موجب این ماده، قانون صلاحیت و اختیار و اجازه رسیدگی در باب امور و دعاوی مربوط به اهدای جنین را به دادگاه خانواده تفویض کرده است که با توجه به ماده ۸ قانون حمایت از خانواده رسیدگی به این گونه دعاوی با تقدیم دادخواست و البته بدون رعایت تشریفات آیین‌دادرسی صورت می‌گیرد. در ماده ۲ قانون نحوه اهداء‌جنین به زوجین نابارور مصوب ۲۹/۴/۱۳۸۲ تقاضای دریافت جنین اهدایی باید به طور مشترک از طرف زوجین تنظیم و تسلیم دادگاه شود تا دادگاه در صورت احراز شرایط اقدام به صدور مجوز نماید و ماده ۵ آیین نامه قانون مذکور نیز می‌گوید رسیدگی به درخواست دریافت جنین در دادگاه صالح، خارج از نوبت و بدون رعایت تشریفات آیین دادرسی است که با توجه با این قانون جدید می‌توان گفت منظور از دادگاه صالح دادگاه خانواده است و لازم به ذکر است که رسیدگی به صلاحیت زوجین همانند قبل بر اساس ماده ۴ قانون نحوه اهدای جنین با دادگاه خانواده است که باز هم بر اساس همین قانون آرا صادره در این موارد قابل تجدید نظر است. در مورد زوجین مقیم خارج از کشور نیز در صورتی که بخواهند اهدا جنین در ایران صورت بگیرد دادگاه صالح، دادگاه ایران است. در اینجا ذکر این نکته لازم است که همچنان شرایط لازم برای احراز صلاحیت زوجین برای دریافت جنین با توجه به سکوت قانون جدید تابع قانون نحوه اهدا جنین به زوجین نابارور و آیین‌نامه آن است. البته در مورد احراز شرایط اهدا کنندگان باید گفت مطابق قانون این امر و امر صدور گواهی عدم باروری زوجین با مراکز درمان ناباروری است.

ب: در تبصره ماده ۵۳ قانون حمایت از خانواده در ذیل باب مقررات کیفری آمده است که هر کس با داشتن استطاعت مالی، از تادیه نفقه اشخاص واجب‌النفقه خود امتناع نماید به حبس تعزیری درجه ۶ محکوم می‌شود. در این تبصره قانونگذار بیان می‌کند که نفقه فرزندان ناشی از تلقیح مصنوعی یا کودکان تحت سرپرستی مشمول مقررات این ماده است که می‌توان گفت فرزند متولد شده از اهدا جنین می‌تواند با داشتن شرایط قانونی به عنوان شاکی خصوصی درخواست تعقیب جزایی زوجین گیرنده به عنوان والدین خود را بنماید و در صورت گذشت وی تعقیب جزایی و یا اجرای مجازات موقوف می‌شود. در اینجا باید گفت با توجه به لزوم تفسیر مضیق در مواردی که قانون استثنا بر اصل است و اینکه تکلیف زوجین گیرنده در اینجا جنبه استثنایی دارد و مطابق نظر غالب فقهی که طفل را به صاحب نطفه ملحق می‌‎داند می‌توان اینطور تفسیر کرد که مسئولیت کیفری ناشی از عدم انفاق فقط متوجه زوجین گیرنده است که البته این نظر با توجه به اینکه در صورت فوت زوجین گیرنده و یا عدم توانایی مالی آنها در انفاق امنیت مالی فرزند ناشی از اهدا جنین را متزلزل می‌کند کمی جای تامل است. در پایان باید خاطر نشان کرد وظایف و تکالیف زوجین اهدا گیرنده جنین و طفل متولد شده از لحاظ نگهداری و تربیت و نفقه و احترام همانند وظایف و تکالیف اولاد و پدر و مادر است. بدیهی است که بحث مفصل در مورد آثار اهدا جنین از سایر نقطه نظرات مانند وراثت، ممنوعیت نکاح، ولایت و غیره مقالی مفصل می‌خواهد که از حوصله این یادداشت خارج است.

 

 

 

 

 

 

 

No votes yet.
Please wait...

درباره ی ابوالقاسم شم آبادی

(حقوق عمومی) -مدرس دانشگاه-صاحب امتیاز انتشارات حقوقی عدلیه-ارتباط با ابوالقاسم شم آبادی: shamabadi.abolghasem@yahoo.com تلفن: ۰۲۱۶۶۹۲۱۰۰۲ ۰۲۱۶۶۵۸۱۷۴۸

همچنین ببینید

حل و فصل اختلافات از طریق داوری در رویه قضایی

با سلام. چنانچه نیاز به مشاوره در خصوص داوری دارید و یا نیاز به وکیل …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *