Breaking News
مقالات حقوق جزا

نگاه قانون گذار به جرایم مشهود در لایحه جدید آیین دادرسی کیفری

 

ابوالقاسم شم آبادی

در لایحه آیین دادرسی کیفری جرایم از لحاظ مشاهده به جرائم مشهود و غیرمشهود تقسیم می‌شوند. با توجه یه اینکه این یادداشت درباره جرایم مشهود است با دقت در لایحه متوجه می‌شویم مانند سابق جرم مشهود تعریف نشده است. شاید علت این باشد که در تعریف جرم مشهود بین حقوقدانان و اساتید حقوق جزا اختلاف نظر وجود دارد و به همین دلیل، تعاریف متعدد و گوناگونی از جرم مشهود به عمل آمده است اما به‌طور خلاصه می‌توان گفت جرم مشهود جرمی است که در منظر پلیس یا مردم واقع شود یا به‌منزله آن باشد. بنابراین جرم مشهود، جرمی است که مرتکب آن حین ارتکاب یا بلافاصله پس ‌از ارتکاب، دستگیر شود به‌طوری که دلایل ارتکاب از طرف دستگیر کننده قابل جمع‌آوری باشد.

نقش ضابطان دادگستری

یکی از نکات مورد اشاره درباره ضابطان در لایحه جدید آیین دادرسی کیفری این است که اولا ضابطان دادگستری باید دارای کارت ضابط باشند. ثانیا در این لایحه اختیارات ضابطین دادگستری در جرایم مشهود به صورت واضح مشخص شده و برای ضابطان دادگستری اختیارات ویژه‌ای به رسمیت شناخته شده است؛ و از این رو اختیارات ضابطان در کشف جرم درخصوص حفظ آثار جرم و جلوگیری از فرار متهم در جرائم مشهود بیشتر از سایر جرائم است البته از لحاظ مصادیق جرم مشهود با نگاهی به مواد لایحه آیین دادرسی کیفری متوجه می‌شویم که مصادیق حصری جرم مشهود حصری بوده و شامل هفت مورد است و در غیر این موارد، جرم، غیرمشهود محسوب می‌شود. مطابق ماده ۴۴ لایحه جدید آیین دادرسی کیفری، ضابطان دادگستری درباره جرایم مشهود، تمام اقدامات لازم را به منظور حفظ آلات، ادوات، آثار، علائم و ادله وقوع جرم و جلوگیری از فرار یا مخفی شدن متهم و یا تبانی، بهعمل می‌آورند، تحقیقات لازم را انجام می‌دهند و بلافاصله نتایج و مدارک به دست آمده را به اطلاع دادستان می‌رسانند. همچنین چنانچه شاهد یا مطلعی در صحنه وقوع جرم حضور داشته باشد؛ اسم، نشانی، شماره تلفن و سایر مشخصات ایشان را اخذ و در پرونده درج می­کنند. ضابطان تنها در صورتی می‌توانند متهم را بازداشت کنند که قرائن و امارات قوی بر ارتکاب جرم مشهود توسط وی وجود داشته باشد.

علاوه بر آن مطابق ماده ۴۵ لایحه آیین دادرسی کیفری جرم در مواردی مشهود است که الف– در مرئی و منظر ضابطان دادگستری واقع شود یا مأموران یادشده بلافاصله در محل وقوع جرم حضور یابند و یا آثار جرم را بلافاصله پس از وقوع مشاهده کنند. ب- بزهدیده یا دو نفر یا بیشتر که ناظر وقوع جرم بودهاند، حین وقوع جرم یا بلافاصله پس از آن، شخص معینی را به عنوان مرتکب معرفی کنند. پ- بلافاصله پس از وقوع جرم، علائم و آثار واضح یا اسباب و ادله جرم در تصرف متهم یافت شود و یا تعلق اسباب و ادله یادشده به متهم محرز شود. ت- متهم بلافاصله پس از وقوع جرم، قصد فرار داشته یا در حال فرار باشد یا بلافاصله پس از وقوع جرم دستگیر شود. ث- جرم در منزل یا محل سکنای افراد، اتفاق افتاده یا در حال وقوع باشد و شخص ساکن، در همان حال یا بلافاصله پس از وقوع جرم، ورود مأموران را به منزل یا محل سکنای خود درخواست کند. نکته ای که در مورد این بند (ث) لازم است گفته شود این است که در قانون فعلی آیین دادرسی کیفری این عبارت آمده است که «در مواردی که صاحبخانه بلافاصله پس از وقوع جرم ورود مامورین را به خانه خود تقاضا نماید.» اشکالی که این مقرره قانون فعلی دارد این است که در مواردی که ضابطین دادگستری از وقع جرمی مطلع می‌شوند باید صبر می‌کردند که جرم اتفاق می‌افتاد و پس از آن وارد خانه یا محل جرم می‌شدند اما در لایحه‌ی فعلی مقرره ای پیش بینی شده است به این صورت که در حین جرم نیز ضابطان با درخواست صاحبخانه می‌توانند وارد منزل یا محل سکنای وی شوند. بنابراین لازم است: اولا جرم در منزل یا محل سکنای افراد، اتفاق افتاده یا در حال وقوع باشد و ثانیا اینکه شخص ساکن، در همان حال یا بلافاصله پس از وقوع جرم، ورود مأموران را به منزل یا محل سکنای خود درخواست کند. بنابراین با تصویب لایحه جدید ضابطین در این نوع از جرایم مشهود می‌توانند به مجنی علیه کمک کرده و یا انجام وظیفه کنند. مطابق بند ج لایحه جدید آیین دادرسی کیفری نیز متهم بلافاصله پس از وقوع جرم، خود را معرفی کند و وقوع آن را خبر دهد. این مورد از لایحه جدید نیز در قانون فعلی وجود نداشته و به لایحه افزوده شده است. بنابراین در صورتی که متهم وقوع جرمی را اطلاع دهد جرم مشهود محسوب می‌شود. مطابق بند (چ) ماده ۴۵ لایحه جدید آیین دادرسی کیفری نیز در صورتی که متهم ولگرد باشد و در آن محل نیز سوء شهرت داشته باشد این امر نیز خود جرم مشهود محسوب می‌شود. ذکر این نکته لازم است که یکی دیگر از تغییرات لایحه جدید آیین دادرسی کیفری درباره جرایم مشهود تعریف قانونی از ولگرد است که در قانون فعلی که اجرا می‌شود وجود ندارد. در قانون فعلی به تعریف ولگرد نپرداخته و تنها به ذکر این عبارت اکتفا شده است که؛ «وقتی که متهم ولگرد باشد». اما مطابق تبصره ۲ ماده ۴۵ لایحه جدید آیین دادرسی کیفری ولگرد کسی است که مسکن و مأوای مشخص و وسیله معاش معلوم و شغل یا حرفه معینی ندارد.

علاوه بر آن مطابق لایحه آیین دادرسی کیفری در جرایم مشهود، هرگاه مرتکب، طفل یا نوجوان باشد، ضابطان دادگستری مکلفند نسبت به حفظ آلات، ادوات، آثار، علائم و دلایل جرم اقدام نمایند، لکن اجازه تحقیقات مقدماتی از طفل یا نوجوان را ندارند و در صورت دستگیری وی، موظفند متهم را حسب مورد، فوری به دادسرا یا دادگاه اطفال و نوجوانان تحویل دهند. انقضاء وقت اداری و نیز ایام تعطیل مانع از رجوع به دادسرا یا دادگاه اطفال و نوجوانان نیست.

نقش شهروندان در جرایم مشهود

مورد دیگر اینکه در تبصره ١ ماده ۴۵ لایحه جدید آیین دادرسی کیفری با حصول شرایطی شهروندان نیز می‌توانند اقدامات لازم را برای جلوگیری از فرار مرتکب جرم و حفظ صحنه جرم به عمل آورند. مطابق تبصره فوق‌الذکر چنانچه جرایم موضوع بندهای (الف)، (ب)، (پ) و (ت) ماده (۳۰۲) این قانون به صورت مشهود واقع شود، در صورت عدم حضور ضابطان دادگستری، تمام شهروندان میتوانند اقدامات لازم را برای جلوگیری از فرار مرتکب جرم و حفظ صحنه جرم به عمل آورند.

منبع: روزنامه حمایت

No votes yet.
Please wait...

About ابوالقاسم شم آبادی

(حقوق عمومی) -مدرس دانشگاه-صاحب امتیاز انتشارات حقوقی عدلیه-ارتباط با ابوالقاسم شم آبادی: shamabadi.abolghasem@yahoo.com تلفن: 66965272 -021

Check Also

بلیط هواپیما – ticketyab.com

سامانه تیکت یاب یک موتور جستجو گر بلیط هواپیما می باشد که بلیط های چارتری و بلیط …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *