سرخط خبرها
مقاله حقوق بین الملل

نقش ماموران کنسولی در حقوق بین‌الملل

 

کشورها روابط مختلف سیاسی و غیرسیاسی با یکدیگر دارند. یکی از انواع روابط غیرسیاسی میان دولت‌ها، روابط کنسولی است. روابط کنسولی بر اثر توسعه تجارت بازرگانان و اتباع کشورها به کشورهای دیگر به وجود آمده است و بر این اساس نهاد کنسولگری برای حمایت از اتباع یک کشور دایر می‌شود. کشورها بعد از ایجاد روابط کنسولی  با توافق یکدیگر یک یا چند پست کنسولی در شهرهای مختلف ایجاد می‌کنند. با توجه به اهمیت روابط کنسولی و نیازی که به این نوع از روابط وجود دارد، حتی قطع روابط سیاسی میان کشورها باعث قطع روابط کنسولی نخواهد شد. کنسول‌ها معمولا از بین کارمندان سیاسی یا اداری وزارت امور خارجه انتخاب می‌شوند. پذیرش و قبول این ماموران از سوی کشور پذیرنده صورت می‌گیرد. برای بسط و گسترش روابط فرهنگی و تجاری میان یک کشور با دیگر کشورها، روابط کنسولی بسیار حایز اهمیت است.

اساسا نهاد کنسولی ناشی از ضرورت‌های تجارتی و حمایت از بازرگانان در کشور دیگر است. ضرورت این امر باعث شد که در دوران گذشته یک نفر از میان بازرگانان مقیم در کشور خارجی، سرپرستی امور و حمایت از منافع بیگانگان هم میهن در یک کشور یا بندر تجارتی را به عهده بگیرد و اقدام لازم برای حمایت از منافع و حقوق آنان را با حکومت یا دولت محل انجام دهد. این رسم قدیمی کم‌کم با تقویت انتصاب کنسول به طور رسمی از سوی دولت، از بین رفت ولی هنوز در برخی نقاط دنیا به چشم می‌خورد. بر این اساس یک فرد مخصوص به نام کنسول از طرف دولت متبوع آن بازرگان، اقدامات کنسولی را تحت نام «کنسول افتخاری» انجام می‌دهد. کنسول افتخاری فاقد منصب و حقوق دولتی است و  اکنون به ندرت در کشوری می‌توان کنسول افتخاری رامشاهده کرد، زیرا کنسول‌های رسمی و دولتی حتی در نقاط دوردست و کم‌تردد، وظایف قانونی خود را انجام می‌دهند.

ماهیت و ذات کار ماموران کنسولی اداری و غیرسیاسی است،‌ اما در بعضی مواقع بنا به علل مختلف،‌ ماموران کنسولی با موافقت کشور پذیرنده وظایف سیاسی را انجام می‌دهند. حتی ماموران سیاسی نیز در بعضی از مواقع کارهای کنسولی را به عهده می‌‌گیرند و انجام می‌دهند. ماموران کنسولی نمی‌توانند در محل ماموریت خود اقدام به انجام فعالیت برای منافع شخصی کنند زیرا اقدامات ماموران کنسولی در مسایل تجاری و بازرگانی یا فرهنگی که جنبه شخصی داشته باشد، مغایر با عهدنامه ۱۹۶۳ وین است.

وظایف کنسولی در سطح بین‌المللی شامل کمک به توسعه و ترویج مناسبات بازرگانی، اقتصادی و فرهنگی میان دو کشور است و وظایف آنان در سطح دولتی شامل موضوعات مربوط به گذرنامه و اسناد مسافرت اتباع کشور فرستنده، موضوعات مربوط به دفاتر اسناد رسمی، موضوعات مربوط به ثبت احوال، امور دانشجویان، امور نظام وظیفه و مسایل متعدد دیگر می‌شود.

اساسا طبق عهدنامه وین مصوب سال ۱۹۶۳ میلادی و موافقت‌نامه‌های دوجانبه، کنسول‌ها دارای مصونیت و مزایایی هستند. مصونیت ماموران کنسولی شامل مصونیت مدنی، کیفری و مصونیت از تعرض است. مزایای کنسولی نیز شامل معافیت از مالیات، حقوق گمرکی، بازرسی گمرکی، بیمه اجتماعی می‌شود.

یکی از اقداماتی که دیپلمات‌ها انجام می‌دهند، کمک به اتباع کشورشان در صورت توقیف تبعه در کشور پذیرنده است. طبق بند یک ماده ۳۶ کنوانسیون حقوق کنسولی، دولت پذیرنده مکلف است تا در صورت توقیف تبعه خارجی، بنا به تقاضای ذی‌نفع، توقیف وی را بدون تاخیر به پست کنسولی دولت متبوع وی اطلاع دهد و این حق را باید به فرد در توقیف نیز اعلام کند. دیوان بین‌المللی دادگستری در قضیه «آونا و دیگران» اعلام کرده است که واژه «بدون تاخیر» در کنوانسیون سال ۱۹۶۳ میلادی از لحظه‌ای که مقامات دستگیرکننده متوجه تابعیت خارجی فرد دستگیرشده می‌شوند یا دلایلی مبنی بر اینکه این فرد خارجی است، وجود دارد، مصداق می‌یابد و باید حقوق وی را به او اطلاع دهند و پست کنسولی دولت متبوعش را مطلع کنند.

ایجاد روابط دیپلماتیک بین دولت‌ها مشروط به این است که قبلا یکدیگر را مورد شناسایی قرار داده باشند، اما ایجاد روابط کنسولی نیاز به شناسایی خاصی ندارد و حتی در صورتی که در کشوری دولت جدیدی به وجود آید، نگاه داشتن کنسول و ماموران کنسولی در محل سابق به معنی شناسایی رسمی آن دولت جدید محسوب نمی‌شود.

 

No votes yet.
Please wait...

درباره ی ابوالقاسم شم آبادی

(حقوق عمومی) -مدرس دانشگاه-صاحب امتیاز انتشارات حقوقی عدلیه-ارتباط با ابوالقاسم شم آبادی: shamabadi.abolghasem@yahoo.com تلفن: 66965272 -021

همچنین ببینید

منابع دکتری حقوق بین الملل نیمه متمرکز ۹۶

منابع دکترای حقوق بین الملل نیمه متمرکز ۹۶ حقوق بین الملل عمومی به مجموعه قواعد …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *