سرخط خبرها

نرگس زارعی:مجازات کلاهبرداری از طریق رایانه

پژوهشگر حقوقی

گسترش روز افزون مطالعات در حوزه فناوری اطلاعات باعث شده است تا این حوزه از دانش روز افزون مرزها را درنوردد و هر روز بر حجم و اندازه آن افزوده شود. امروز کمتر کسی است که با رایانه سر و کار نداشته باشد و از آن بهره نبرد. اما همین رایانه سبب بروز مشکلاتی نیز شده است و بحث جرایم رایانه‌ای هر روز ابعاد تازه‌تری به خود می‌گیرد و قانون باید پاسخگوی نیازهای امروز جامعه باشد و با جرایمی که امروزه با این وسیله جدید به وجود می‌آید مبارزه کند. در این خصوص قوانین ما جرایم رایانه‌ای را به نحو دقیقی جرم انگاری کرده است.

مفهوم جرم رایانه‌ای

مقدمتا باید گفت که جرم رایانه‌ای عبارت است از استفاده غیر مجاز از فن‌آوری رایانه‌ای برای بدست گرفتن اطلاعات شخصی حساس و همینطور اطلاعات محرمانه سازمان‌ها. برای آشنایی با مفهوم رایانه ابتدا باید دید منظور از رایانه چیست؟ در پاسخ به این سوال باید متذکر شد که در تعریف رایانه می‌توان گفت وسیله یا دستگاهی است که می‌تواند اطلاعات و برنامه‌های کار را در حافظه‌اش نگهداری کند و بر طبق دستورات موجود در برنامه‌های مزبور اطلاعات را بپذیرد و پس از پردازش صورت اطلاعات و گزارش‌های خروجی مشخص ارایه کند. در تعریف اینترنت هم آمده است که مجموعه‌ای از شبکه‌های کامپیوتری همگون یا ناهمگون است که با دروازه‌های شبکه‌ای به یکدیگر متصل می‌شوند، کار این دروازه‌های شبکه، انتقال دادن و تبدیل پیام‌ها از پرتکل‌های شبکه فرستنده به شبکه‌های گیرنده است. از سوی دیگر باید این نکته را متذکر شد که اتصال به اینترنت از طریق مختلف ممکن است مانند اتصال از طریق مودم و یا از طریق اختصاصی. در مورد جرم رایانه‌ای نیز باید گفت که این جرایم تعریف متعددی دارند و نمی‌توان یک تعریف برای آن قرارداد؛ چرا که هر سازمانی آن را به گونه‌ای تعریف کرده است و یک تعریف رسمی برای جرم رایانه‌ای وجود ندارد. سازمان‌های بین‌المللی هر کدام به گونه‌ای جرم رایانه‌ای را تعریف کرده‌اند که ما در ادامه برخی را  از آنها را ذکر می‌کنیم.

مجازات کلاهبرداری از طریق رایانه

  ممکن است جرایمی در حوزه اینترنت و فضای مجازی به وقوع بپیوندد که قانون‌گذار ما آنها را جرم بداند چرا که در این خصوص با تصویب قانون جرایم رایانه‌ای به صورت بسیار کاملی به این جرایم پرداخته است.از نظر طبقه بندی، جرایم رایانه‌ای مشمول تعزیرات هستند چرا که جرایم رایانه‌ای سبب هرج و مرج، از بین رفتن داده‌ها و اختلال در شبکه‌های مجازی کشوری می‌شوند و زندگی و فعالیت روزمره کاربران زیادی را مختل می‌سازند و قانون‌گذاران می‌توانند با توجه به مصالح جامعه و با استناد به احکام فقهی و دلایل عقلی برای این جرم جرم انگاری کنند.

باید این نکته را نیز متذکر شد که کلاهبرداری رایانه‌ای، کلاهبرداری اینترنتی یا کلاهبرداری آنلاین اصطلاحات رایجی هستند که به حکم قانون می‌تواند از جرائم در حکم کلاهبرداری تلقی شود. باب چهارم قانون تجارت الکترونیکی مصوب ۱۷ دیماه ۱۳۸۲ مجلس شورای عنوان جرایم و مجازات‌هاست که مبحث اول آن به کلاهبرداری کامپیوتری ضمن ماده ۶۷ و مبحث دوم آن به جعل کامپیوتری ضمن ماده ۶۸ قانون مزبور اختصاص دارد. در واقع، ضرورت، اجتناب ناپذیر استفاده از کامپیوتر در امور و امکان سوء استفاده از آن که از موارد بحران مهم در عصر دیجیتال است، قانونگذار را به عکس العمل قانونی واداشت. در صورتیکه تحصیل مال غیر با استفاده از روش متقلبانه توسط کامپیوتر انجام شود به حکم قانون می‌تواند از جرائم در حکم کلاهبرداری تلقی شود، زیرا زیاندیده اصولاً، اموال خود را به کلاهبردار تسلیم نمی‌کند بلکه در بیشتر موارد از حساب او، سوء استفاده به عمل آمده و وی بدهکار می‌شود و یا از حساب مربوط به نحو متقلبانه و برخلاف رضایت و اطلاع ذینفع برداشت می‌شود.

در کلاهبرداری، عملیات متقلبانه باید قبل از تحصیل مال بوده و علت غایی و انحصاری تحصیل مال دیگری باشد، بطوری که قربانی کلاهبرداری، تحت تأثیر عملیات متقلبانه، مال خود را به کلاهبردار شخصاً تسلیم کرده باشد. با فقدان شرایط مزبور، تحقق کلاهبرداری منتفی بوده و تنها به حکم قانون ممکن است جرم در حکم کلاهبرداری مطرح شود. زیرا، در بیشتر موارد، کلاهبرداران اینترنتی قربانیان احتمالی خود را نمی‌بینند ولی وجوه و اموال آنان را به چنگ می‌آورند.

به هر حال مجازات کلاهبرداری کامپیوتری‌، در اجرای ماده ۶۷ قانون تجارت الکترونیکی عبارت است از: حبس از یک سال تا سه سال و پرداخت جزای نقدی معادل مال مأخوذ، علاوه بر رد مال به صاحبان‌اموال‌. درحالی‌که کیفر کلاهبرداری عمومی‌، موضوع قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء و اختلاس وکلاهبرداری ۱۳۶۷ یک سال تا ۷ سال حبس و یا ۲ سال تا ده سال حبس است. تعیین مجازات کم‌برای کلاهبرداری کامپیوتری می‌تواند ۲ حالت داشته باشد: یا قانونگذار در سیاست کیفری خود به جنبه‌ارعابی کیفرهای شدید اعتماد و اعتقاد نداشته است و یا ملاحظات بین‌المللی و استرداد مجرمین‌کلاهبرداری کامپیوتری مورد توجه قرار گرفته است‌. البته باید متذکر شد که ممکن است کلاهبرداری کامپیوتری همراه با جرائم دیگری مانند جعل یا استفاده از کارت‌های‌مجعول باشد. در این خصوص چنانچه ایجاد یا محو یا تغییر داده‌ها و کلید علائم و کدهای قابل‌پردازش در سیستم رایانه‌ای بدون تحصیل وجه‌، مال یا امتیاز باشد، جرم جعل کامپیوتری موضوع ماده‌۶۸ قانون تجارت الکترونیک مطرح می‌شود. ماده ۶۸ قانون مزبور می‌گوید:«هرکس در بستر مبادلات‌الکترونیکی‌، از طریق ورود، تغییر، محو و توقف «داده پیام‌» و مداخله در پردازش «داده پیام‌» وسیستم‌های رایانه‌ای‌، و یا استفاده از وسایل کاربردی سیستم‌های رمزنگاری تولید امضاء مثل کلیداختصاصی‌، بدون مجوز امضاء کننده و یا تولید امضای فاقد سابقه ثبت در فهرست دفاتر اسنادالکترونیکی و یا عدم انطباق آن وسایل با نام دارنده در فهرست مزبور و اخذ گواهی مجعول و نظایر آن‌اقدام به جعل «داده پیام‌»های دارای ارزش مالی و اثباتی نماید تا با ارائه آن به مراجع اداری‌، قضایی‌،مالی و غیره به عنوان «داده پیام‌»های معتبر کند جاعل محسوب و به مجازات حبس از یک تاسه سال و پرداخت جزای نقدی به میزان پنجاه میلیون (۰۰۰/۰۰۰/۵۰) ریال محکوم می‌شود» تبصره‌ماده ۶۸ قانون مزبور، مجازات شروع به جرم را حداقل مجازات مذکور در آن ماده می‌داند.
در پایان نیز باید این نکته را یادآور شد که مجازات‌های دیگری نیز در این زمینه وجود دارد که نیازمند بررسی بیشتر قوانین است.

No votes yet.
Please wait...

درباره ی ابوالقاسم شم آبادی

(حقوق عمومی) -مدرس دانشگاه-صاحب امتیاز انتشارات حقوقی عدلیه-ارتباط با ابوالقاسم شم آبادی: shamabadi.abolghasem@yahoo.com تلفن: 66965272 -021

همچنین ببینید

بلیط هواپیما – partoticket.com

سامانه تیکت یاب یک موتور جستجو گر بلیط هواپیما می باشد که بلیط های چارتری …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *