مقاله حقوق خصوصی

مسئولیت بعد از تصادف با کیست: راننده یا مالک خودرو؟

گروه حقوقی- دیگر ماشین حرف اول و آخر رامی‌زند. همین که اعلام می‌شود مراکز پلیس راهوار روزانه ۵۰۰هزار خودرو را شماره و راهی بازار و خیابان‌ها می‌کنند یعنی ما با حجم زیادی غول آهنی روبه‌رو هستیم که علاوه بر آسودگی‌ در تردد و حمل و نقل می‌توانند باعث بروز مشکلاتی نیز شوند که تصادف یکی از آنهاست، مشکل وقتی بیشتر می‌شود که مالک خودرو راننده نباشد یا ماشین را به کسی قرض داشته باشد. در قالب سئوال‌هایی که در صورت بروز این حادثه برای مردم ایجاد شده است، با بخشی از قوانین و مقررات در این حوزه آشنا شوید.

* ماشینم را برای یک هفته به کسی امانت دادم، در این مدت یک تصادف داشته است، می‌خواهم بدانم در صورت بروز تصادف، ‌مسئولیت با مالک است یا راننده؟
در قانون مجازات اسلامی و قانون بیمه اجباری شخص ثالث سخنی از مسئولیت مالک به میان نیامده است. قانون مجازات اسلامی بر مسئولیت راننده تکیه می‌کند و قانون بیمه اجباری شخص ثالث از اصطلاح «دارنده» استفاده کرده است. دارنده به استناد تبصره ۱ ماده ۱ همین قانون عبارت است از مالک یا متصرف خودرو و هر‌کدام بیمه نامه خودرو را به نام خود تحصیل کند، تکلیف بیمه کردن از دیگری ساقط است. بنابراین، ممکن است دارنده و راننده یک نفر باشند و نیز امکان دارد متفاوت باشند. بسته به این که به کدام قانون براس اثبات مسئولیت استناد کنیم، می‌توان حسب مورد راننده یا مالک را تحت پیگرد قرار داد. البته اقامه دعوای کیفری ناشی از جرایم رانندگی بحث دیگری دارد. بنابراین نمی‌توان گفت اصل بر مسئولیت کدام یک است. مهم این است که خواهان دریافت خسارت، علیه کدام‌یک اقامه دعوا کند.

*دوستی دارم که ماشینم را به او قرض دادم، او با این ماشین تصادف کرده است و البته گواهینامه ندارد البته من از این موضوع خبر داشتم اما اتومبیل را در اختیارش قرار دادم، حالا او تصادف کرده است من مقصر یا خودش؟
در قانون تعزیرات مصوب ۱۳۷۵، مواد ۷۱۴ تا ۷۲۵ به جرایم رانندگی اختصاص یافته که در این مواد، همه جا به راننده و متصدی اشاره شده نه به مالک، و جرم انگاری مستقلی برای مالک خودرو صورت نگرفته است. اما حسب مورد، در صورت اثبات تسهیل وقوع جرم توسط مالک یا نقش آفرینی او در تحریک راننده به ارتکاب جرم، به استناد ماده ۷۲۶ قانون تعزیرات، امکان تعقیب مالک خودرو به اتهام معاونت در جرم و محکومیت او به حداقل مجازات مباشر جرم وجود دارد.

*اگر فردی بدون اجازه مالک از اتومبیلش استفاده کند و خسارت جانی یا مالی به بار آورد، مسئولیت جبران خسارت با کیست؟
مسئولیت نهایی با راننده است. اما در صورت بیمه بودن خودرو به نام مالک، امکان مطالبه خسارات و دیه از محل بیمه وجود دارد و البته مالک، می تواند پس از پرداخت خسارات، به عامل زیان که همان راننده است، مراجعه کند. اما بدیهی است چنین مالکی تحت هیچ عنوانی مورد تعقیب کیفری قرار نمی‌گیرد. استناد به مقررات مسئولیت مدنی و قانون مجازات اسلامی و قانون مدنی نیز به مسئولیت راننده منجر می‌شود نه مالک. پس این با خواهان است که از کدام مسیر و از طریق چه کسی مطالبه خسارت کند: می‌تواند با استناد به قانون بیمه اجباری شخص ثالث به بیمه‌گر رجوع کند و می‌تواند با برگزیدن راه طولانی مطالبه خسارت مدنی، راننده را محکوم کند. در نهایت، با مراجعه مالکی که بیمه‌نامه به اسم اوست به شخص راننده، بار نهایی مسئولیت بر عهده راننده خاطی قرار می‌گیرد.

اگر مالک اتومبیل با خودرویش به عابری که از چراغ سبز در حال عبور است برخورد کند و عابر مجروح شود، آیا مالک مسئول است یا چون خود عابر، مقصر بوده است، راننده مسئولیتی ندارد؟
اگر زیان‌دیده بخواهد از طریق بیمه شخص ثالث خودرو مطالبه خسارت کند، دیگر تقصیر او تاثیری در استحقاق دریافت خسارت ندارد. بیمه مسئولیت ناشی از تصادمات رانندگی، صرف‌نظر از تقصیر یا عدم تقصیر زیان‌دیده، خسارات جانی یا مالی وارد بر او را جبران می‌کند. بنابراین، عابر بهتر است از این طریق جبران خسارت کند.
اما اگر عابر بخواهد از مجرای مقررات مدنی و مسئولیت مدنی اقدام کند، ممکن است تقصیر او برایش دردسر‌ساز شود و مانع استحقاق دریافت خسارت باشد. به‌استناد ماده ۵۲۶ قانون جدید مجازات اسلامی، هرگاه دو یا چند عامل، برخی به مباشرت و بعضی به تسبیب و با واسطه، در وقوع جنایتی موثر باشند، عاملی که جنایت مستند به اوست ضامن است. هم چنین در صورتی که جنایت مستند به تمام عوامل باشد به‌طور مساوی، ضامن هستند، مگر این که تاثیر رفتار مرتکبان، متفاوت باشد که در این صورت، هر یک به میزان تاثیر رفتارشان مسئول هستند. همان‌طور که می‌بینیم طبق قانون جدید، دست قاضی برای افکندن بار مسئولیت بر دوش عابر یا متصرف خودرو حسب مورد باز است. پس انتخاب این راه برای جبران خسارت، اطمینان‌بخش نیست.

*حال اگر خودرو بیمه نباشد تکلیف چیست؟
روشن است که اگر تنها راه پیش روی عابر، استناد به قواعد عمومی مسئولیت مدنی باشد، راه دشواری تا جبران خسارت در پیش دارد. به‌همین جهت ماده ۱۰ قانون بیمه اجباری اشخاص ثالث، صندوقی را به‌نام صندوق تامین خسارت‌های بدنی پیش بینی کرده که عابر می‌تواند با مراجعه به آن، خسارات بدنی وارد بر خود را مطالبه کند. البته متاسفانه تشریفات دریافت خسارت از این صندوق، در عمل فایده و فلسفه وجودی آن را تحت‌الشعاع قرار داده است.

در مواردی که خسارات، ناشی از قوه‌قاهره است، مانند موردی که بر اثر سیل یا طوفان، چند اتومبیل به هم یا به عابری برخورد می‌کنند، تکلیف چیست؟
برابر قانون جدید مجازات اسلامی آسیب‌های وارده را نمی‌توان به هیچ‌کسی منتسب کرد. اما با این حال، چون قوه‌قاهره از موارد استثنای از قانون بیمه اجباری شخص ثالث مصوب ۱۳۸۷ محسوب نمی‌شود، زیان‌دیده از آسیب‌های ناشی از وسایل نقلیه موتوری، می‌تواند از محل بیمه آن خودرو جبران خسارت کند گرچه علت حادثه، قوه‌قاهره باشد. این یکی از ابتکارات قانون سال ۱۳۸۷ نسبت به قانون قبلی بیمه اجباری و درخور ستایش است.

زمانی که دو خودرو با هم برخورد می‌کنند و هر دو، به‌نحوی مقصرند، مسئولیت با کدام است و چطور می‌توان خسارت و مسئولیت هر یک را مشخص کرد؟
در این موارد هر یک از خودروها ضامن نیمی از خسارات وارد به خودروی مقابل هستند. دلیل این حکم هم، آن است که به‌واسطه تقصیر راننده‌های هر دو خودرو، هیچ‌کدام مستحق دریافت همه خسارت نیستند و در واقع، نیمی از خسارت را باید به‌خاطر تقصیرشان متحمل شوند.

About ابوالقاسم شم آبادی

(حقوق عمومی) -مدرس دانشگاه-صاحب امتیاز انتشارات حقوقی عدلیه-ارتباط با ابوالقاسم شم آبادی: shamabadi.abolghasem@yahoo.com تلفن: 66965272 -021

Check Also

ماهیت ابرا در حقوق ایران و انگلیس

محمد پریشانی فروشانی دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق خصوصی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رباط کریم   …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

hacklinkci anal porn