مقاله حقوق بین الملل

مریم شریف زاده: امکانسنجی رسیدگی به جرائم مقامات اسرائیل در دیوان کیفری بین المللی

وکیل دادگستری

این روزها یکی از مهمترین موارد نقض حقوق بشر و حقوق بشر دوستانه را در حملات رژیم غاصب اسرائیل بر روی مسلمانان بی پناه فلسطین می بینیم که مسئولیت این رژیم را بیش از پیش آشکار می‌کند اما جدا از قطعنامه‌هایی که علیه این رژیم اشغالگر صورت گرفته است اما لازم است ببینیم که آیا جنایات آنها قابل رسیدگی در دیوان کیفری بین المللی نیز هست.

تاسیس یک دادگاه کیفری بین المللی که صلاحیت رسیدگی به جرائم مهم بین المللی را داشته باشد با بیم و امید های بسیاری همراه بوده و هست. دیوان بین المللی کیفری ( ICC ، اولین دادگاه بین‌المللی کیفری است که مسئولیت پیگیری« دردناکترین جنایتی است که موجب نگرانی جامعه بین الملل شده است.» را دارد. بنابراین رسیدگی به جنایت انجام شده در خاک فلسطین نیز در صلاحیت این دادگاه است. دیوان کیفری بین المللی مهم ترین سازمان بین المللی است که از زمان تأ سیس سازمان ملل متحد ایجاد شده است، این دیوان طلیعه‌ای نوین در حوزۀ حمایت از حقوق بشر بوده و یک سازمان مستقل و دارای شخصیت حقوقی بین‌المللی است، که البته جزء نهادهای رسمی سازمان ملل متحد محسوب نمی‌شود، هرچند که سازمان ملل متحد در تشکیل و ادامۀ حیات آن نقش اساسی داشته و براساس مادۀ (۲) اساسنامه روابط دقیق بین این دو مبتنی بر موافقت نامۀ همکاری منعقده بین آنهاست. مقر دادگاه شهر لاهه در کشور هلند است. در مورد صلاحیت دیوان کیفری بین المللی باید گفت که صلاحیت دیوان تکمیلی است از این رو برخلاف آنچه تصور می‌شود، صلاحیت دیوان با صلاحیت محاکم داخلی کشور، بسیار متفاوت است. در حقوق داخلی، دادگاه‌ها، صلاحیت عام دارند و باید تمام افراد جامعه در مقابل آنها پاسخگو باشند و آرای دادگاه‌ها نیز به شرط رعایت قواعد شکلی و ماهوی برای همه جنبه الزام‌آور دارد. لکن دیوان بین‌المللی دادگستری فاقد چنین ویژگی تعیین‌کننده‌ای است. در کنفرانس سان‌فرانسیسکو که در سال ۱۹۴۵ برای بررسی مسایل مربوط به دیوان تشکیل شد، نماینده ایران، کوشید صلاحیت اجباری دیوان را به دیگر اعضا بقبولاند. هرچند این اقدام با حمایت بسیاری از کشورهای جهان مواجه شد، لکن قدرت‌های بزرگ به ویژه آمریکا و شوروی با آن مخالفت کردند و در نهایت اصل صلاحیت اختیاری دیوان به تصویب عموم رسید.

در توجیه اینکه اقدامات اسرائیل بر اساس اساسنامه دیوان جرم محسوب می‌شود باید گفت که در اساسنامه دیوان کیفری بین المللی آمده است که “کلیه دولتها بایستی از تهدید به استفاده از زور بر ضد تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی هر دولتی یا هر روش دیگری که با مقاصد ملل متحد مغایرت داشته باشد، خودداری نمایند”. همچنین باید متذکر شد که دیوان کیفری بین المللی صلاحیت رسیدگی به مهمترین جرائم بین‌المللی یعنی نسل کشی، جرائم علیه بشریت، جرائم جنگی و جرم تجاوز را خواهد داشت. بنابراین باید دقت داشت که اقداماتی که در غزه و سایر شهرهای فلسطین در حال انجام است، در شمول جرائم مقرر در اساسنامه دیوان قرار می گیرد. ضمن اینکه باید دقت شد دیوان کیفری بین المللی در صورتی به این جرایم رسیدگی می کند که صلاحیت رسیدگی به این جرایم را داشته باشد. از این رو کشور فلسطین در سال۸۷، به استناد بند۳ ماده ۱۲ اساسنامه دیوان، ضمن پذیرش صلاحیت‌ دیوان کیفری بین المللی خواستار رسیدگی به جرائم ارتکابی درقلمرو فلسطین مقرر در ماده ۵ اساسنامه شد. البته این پذیرش باعث رسیدگی به جرایم انجام شده توسط رژیم صهیونیستی در داخل خاک فلسطین نشد چرا که به دلیل نفوذ برخی کشورهای غربی و استکباربه رسمیت شناخته شدن یک کشور در واقع پیش شرط دیوان کیفری بین المللی برای رسیدگی به شکایات آن است. بر این اساس مقرر شد که تنها دولت های به رسمیت شناخته شده می توانند امکان اعمال صلاحیت در خصوص جرایم ارتکاب یافته در سرزمین این کشور را برای دیوان بین‌المللی کیفری فراهم کنند، حتی اگر این جرایم توسط اتباع دولت های غیر عضو اساسنامه‌ی دیوان بین المللی کیفری ارتکاب یافته باشند. البته باید دقت داشت که در سال ۲۰۱۲ فلسطین توانست با رای مجمع عمومی سازمان ملل متحد به عنوان دولت غیر عضو تبدیل شود. بنابراین با این ویژگی فلسطین اکنون می تواند درخواست رسیدگی به جنایات رژیم غاصب و اعمال صلاحیت دیوان کند که البته فلسطین لازم است به طور رسمی به عضویت دیوان کیفری بین‌المللی درآید یا اعلامیه‌ای جدید به دادگاه ارائه دهند و درخواست اعمال صلاحیت کنند.باید متذکر شد که اخیر نیز مقامات فلسطینی درخواست رسیدگی به جرایم رژیم اشغالگر کرده‌اند اما همان ایراد مطرح شده در بالا نیز دوباره به مقامات فلسطینی اعلام شد.

بنابراین باید گفت که با عضویت فلسطین یا درخواست رسیدگی به جنایات اسرائیلی‌ها دیوان قادر به رسیدگی به جرایم ضد حقوق بشری و ناقض صلح مقامات اسرائیلی خواهد بود هر چند در این زمینه کارشکنی‌هایی نیز از طرف کشورهای سلطه صورت گرفته است. اضافه بر آن باید حمایت برخی از کشورهای غربی از رژیم صهیونیستی را باید مدنظر قرار داد چرا که کشورهای غربی و امریکا مخالف رسیدگی به پرونده این رژیم در دیوان بین المللی کیفری هستند. اما می توان امیدوار بود که در آینده این دیوان دورنمای زیباتری داشته باشد و به طور جدی با درخواست فلسطین و پذیرش اساسنامه دیوان از طرف این کشور صلاحیت خود را بر جنایات رژیم اشغالگر علیه مردم بی پناه غزه اعمال کند. البته همانطور که ذکر شد مخالفت‌های علنی قدرت‌های بزرگ و علی الخصوص آمریکا موجب شده است که عملا دیوان بین المللی کیفری قدرت اجرایی نداشته باشد. این مسأله باعث می شود تا رشد و ترقی این نهاد به تأخیر بیفت و در رسیدگی به جنایت مقامات اسرائیلی تاخیر صورت گیرد.

منبع: روزنامه حمایت

No votes yet.
Please wait...

درباره ی ابوالقاسم شم آبادی

(حقوق عمومی) -مدرس دانشگاه-صاحب امتیاز انتشارات حقوقی عدلیه-ارتباط با ابوالقاسم شم آبادی: shamabadi.abolghasem@yahoo.com تلفن: ۰۲۱۶۶۹۲۱۰۰۲ ۰۲۱۶۶۵۸۱۷۴۸

همچنین ببینید

معرفی کامل شاخه کارشناسی ارشد حقوق بشر ۹۸ و ۹۹+ منابع کارشناسی ارشد حقوق بشر

شاخه کارشناسی ارشد حقوق بشر یکی از شاخه هایی است که به دلیل تعداد کم دانشگاه هایی که این شاخه را دارند دانش آموخته کمتری دارد؛ البته اساتید این شاخه عموما در حوزه حقوق اساسی و حقوق بین الملل معروف بوده و برخی از اساتید نیز بیشتر سیاسی هستند تا استاد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *