مرز باریک حق با سوءاستفاده از حق

 

 

پناهندگی در کنوانسیون‌های بین‌المللی تعریف شده است بنابراین یک توافق حداقلی در خصوص مفهوم آن وجود دارد. اما حتی دولت‌هایی که به این کنوانسیون‌ها پیوسته‌اند، گاه بر اساس منافع و سیاست‌های ملی خود، از پناهندگی برداشتی را ارائه می‌دهند که با روح اسناد بین‌المللی در حمایت از پناهندگان همخوانی ندارد. پناهندگی در حقوق بین‌الملل به عنوان یک حق پذیرفته شده است اما فاصله بین استفاده از این حق یا سوءاستفاده از آن به اندازه تار مو باریک است. ارتباط این حق با سیاست‌های کشورها گاه زمینه سوءاستفاده از این حق را فراهم می‌کند. دولت‌ها در خصوص پناهندگان وظایف و تکالیفی دارند در حقیقت کمک به این افراد یک وظیفه انسان‌دوستانه است اما آیا در همه کشورها این تکلیف به صورت بی‌طرفانه اجرا می‌شود.

طرح مفهوم پناهندگی در حقوق بین‌الملل قدمت چندانی ندارد، اما از گذشته‌های دور در برخی امپراطوری‌ها موارد مشابهی سابقه داشته است. در آن دوران انگیزه اصلی از پناه دادن ساکنان سایر سرزمین‌ها نیاز ارتش آنها به نیروی اضافی بود. معمولا پناهندگان در نقاط مرزی مستقر می‌شدند تا از مرزهای امپراطوری محافظت کنند. اکنون هم مهمترین انگیزه اعطای پناهندگی بیشتر در جهت منافع هر کشور تفسیر می‌شود. اگر چه دیگر پناهندگان در ارتش کشورها به کار گمارده نمی‌شوند اما به گونه‌ای دیگر در خدمت اهداف کشور میزبان قرار می‌گیرند.

 

تعریف پناهنده در منابع بینالملل

کنوانسیون ۱۹۵۱ ژنو تعریف فراگیری از پناهنده ارائه داده و میگوید: «پناهنده کسی است که به علت ترس موجه از این که به علل مربوط به نژاد یا مذهب یا ملیت یا عضویت در بعضی گروه‌های اجتماعی یا داشتن عقاید سیاسی تحت شکنجه قرار گیرد، در خارج از کشور محل سکونت عادی (کشور اصلی خود) به سر می‌برد و نمی‌تواند، و یا به علت ترس مذکور نمی‌خواهد، خود را تحت تابعیت آن کشور قرار دهد، یا در صورتی که فاقد تابعیت است، و پس از چنین حوادثی در خارج از کشور محل سکونت دایمی‌خود به سر می‌برد، نمی‌تواند یا به علت ترس مذکور نمی‌خواهد به آن کشور بازگردد.»

 

طبق تعریف مزبور

الف پناهنده از نظر منابع بینالمللی، بیگانهای است در کشور پذیرنده که به دلیل ترس از تعقیب و نیز نجات جان، مال و آزادی خود، به کشور دیگری پناهنده می‌شود.

ب عنصر اساسی در علت پناهندگی «ترس موجه از تعقیب و آزار» است که تشخیص و احراز آن، با کشور پذیرنده است و آن کشور با بررسی همه جانبه در مورد دلایل درخواست پناهندگی، یا این دلایل را می‌پذیرد و یا رد می‌کند.

 

تبعیض در اجرای حق

با وجود تعریف نسبتا روشن کنوانسیون ۱۹۵۱ ژنو از پناهندگی، متقاضیان پناهندگی در کشورهای مختلف با برخوردهای متفاوتی روبه‌رو می‌شوند. عدم برخورد بی‌طرفانه و بی‌غرضانه با پناهندگان مهمترین دلیلی است که استفاده از این حق را به سوی سوءاستفاده سوق می‌دهد. دولت‌ها معیارها را به نفع خود و به صورت محدود تفسیر می‌کنند. به عنوان مثال، کشور آمریکا همواره در اعطای حق پناهندگی به قربانیان تعقیب و آزار سیاسی کمونیست‌ها دست و دل‌بازتر بوده است.

زمینه‌های اعمال تبعیض

کنوانسیون ژنو که در سال ۱۹۵۱ به تصویب شد، مهمترین سند بین‌المللی در خصوص پناهندگی است، تنظیم‌کنندگان این سند تاکید فراوانی بر حفظ و رعایت حاکمیت دولت‌های عضو و آزادی عمل آنها در تفسیر مفاد کنوانسیون داشتند، این موضوع را باید دلیل اصلی برداشت‌های متفاوتی دانست که در حال حاضر در جهان در خصوص پناهندگی وجود دارد. دلیل دیگر، ابهاماتی است که هنوز در تعریف پناهندگی وجود دارد. این ابهامات بهانه مناسبی را برای برخی از کشورها فراهم آورده که به محدود کردن تعداد و نوع مهاجران بپردازند. در حال حاضر بهترین وسیله برای شناسایی تعهدات بین‌المللی دولت‌ها در برابر پناهندگان متن کنوانسیون ۱۹۵۱ ژنو است. اما بسیاری از کشورها با دخالت دادن گرایش‌های سیاسی و منافع ملی خود در پذیرش تقاضای پناهندگی در حقیقت این حق اساسی بشری را تا حد یک وسیله و ابزار پیشبرد اهداف سیاسی پایین آورده‌اند. به همین دلیل است که در این زمینه گفته می‌شود مرز میان استفاده و سوءاستفاده از حق باریک است.

 

No votes yet.
Please wait...

درباره ی ابوالقاسم شم آبادی

(حقوق عمومی) -مدرس دانشگاه-صاحب امتیاز انتشارات حقوقی عدلیه-ارتباط با ابوالقاسم شم آبادی: shamabadi.abolghasem@yahoo.com تلفن: ۰۲۱۶۶۹۲۱۰۰۲ ۰۲۱۶۶۵۸۱۷۴۸

همچنین ببینید

نقش وکلاء در ارتقاء سطح حقوق شهروندی

مظاهر کریمی دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق خصوصی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رباط کریم   نام …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *