قلمرو و موضوعات حقوق اداری


یکی از شاخه‌های حقوق که شهروندان و کارمندان دولت می‌توانند برای احقاق حقوق خود به آن دل ببندند، حقوق اداری است. این زیرشاخه از حقوق در زیرمجموعه حقوق عمومی قرار دارد و در این حوزه مورد بررسی قرار می‌گیرد. حقوق و تکالیف متقابل شهروندان و سازمان‌های دولتی و همچنین حقوق و تکالیف متقابل کارمندان یک اداره با اداره در این حوزه بررسی می‌شود. مهم‌ترین قانون در این حوزه را باید قانون مدیریت خدمات کشوری دانست.

حقوق اداری به عنوان شاخه‌ای از حقوق عمومی داخلی، به مجموعه‌ قواعد حقوقی اطلاق می‌شود که حقوق و تکالیف سازمان‌های اداری دولت، خصوصاً سازمان‌های اجرایی آن و روابط آنها با مردم را تعیین می‌کند. حقوق اداری ناظر بر برخی از فعالیت‌های سازمان‌های اداری است و شامل فعالیت‌های سیاسی، قضایی، قانونگذاری سازمان‌ها نخواهد بود. فعالیت سازمان‌های اداری به دو منظور خدمات عمومی و حفظ نظم عمومی انجام می‌شود که تعریف آنها به این شرح است:

الف- خدمات عمومی: نیازمندی‌هایی که با تصمیم دولتمردان در برهه‌ای از زمان از طریق سازمان‌های عمومی یا دولتی برآورده می‌شود.

 ب- حفظ نظم عمومی: این مهم بر عهده پلیس اداری است که خود دارای دو مفهوم عمومی و اختصاصی است:

پلیس اداری عمومی: این نهاد دولتی سه وظیفه عمده را بر عهده دارد:

 الف- امنیت عمومی: ‌اقدامات دولت به منظور حفظ تمامیّت ارضی کشور، برقراری نظم و…

 ب- آسایش عمومی: جلوگیری از ناهنجاری‌های اجتماعی، مزاحمت‌ها و …

 ج- بهداشت عمومی: اقدامات دولت برای بهبود وضع زندگی و سلامتی آحاد مردم

 

پلیس اداری اختصاصی: این مفهوم به فعالیت‌هایی دارد که نیاز به آن فعالیت‌ها، در دهه‌های اخیر احساس شده است. مثل پلیس زیبایی شهر، پلیس ساختمان‌ها و پلیس حفظ آثار باستانی.

 

سازمان‌های اداری

 با توجه به اینکه سازمان‌های اداری، دارای شخصیت حقوقی هستند و شخصیت حقوقی یعنی توانایی دارا شدن حقوق و تکالیف و توانایی اجرای آن، بنابراین به طور مستقل و جدای از تشکیل‌دهند‌گان آن، اشخاص حقوقی را می‌توان به دو دسته اشخاص حقوقی حقوق خصوصی و اشخاص حقوقی حقوق عمومی تقسیم کرد که از جهت منشأ پیدایش و هدف و مقررات حاکم بر آن‌ها فرق دارند:

 الف- اشخاص حقوقی حقوق خصوصی: شرکت‌های تجاری و مؤسسات غیرتجاری

 ب- اشخاص حقوقی حقوق عمومی: این اشخاص حقوقی را با توجه به مشخصات‌شان می‌توان به بخش‌های ذیل تقسیم کرد:

۱- سازمان‌های مرکزی کشور که ارکان اصلی نظام هستند و در رأس آنها دولت قرار دارد و بر کل کشور اعمال قدرت می‌کنند.

۲- شوراهای محلی که شهرداری‌ها نمونه بارز آن به شمار می‌روند و استقلال مالی دارند.

۳- سازمان‌های فنی تخصصی که شامل شرکت‌های دولتی و مؤسسات عمومی می‌شوند و اهداف دولت را پیگیری و تحقق می‌بخشند.

۴- نهادها و مؤسسات عمومی غیر دولتی که شامل بنیاد مستضعفان، هلال‌احمر، کمیته امداد، بنیاد شهید، بنیاد مسکن، کمیته ملی المپیک، بنیاد ۱۵ خرداد، سازمان تبلیغات اسلامی و سازمان تأمین اجتماعی و … می‌شوند.

۵- سایر اشخاص حقوق عمومی با وضعیت خاص مثل کانون وکلا که ماهیتا خصوصی است؛ ولی دارای مزایای اشخاص حقوق عمومی است.

 

حقوق استخدامی

 یکی دیگر از مباحث حقوق اداری بحث حقوق استخدامی است که در آن، مباحث تعریف مستخدم، انواع مستخدمین دولت مثل مستخدم رسمی، خرید خدمتی، روزمزد، و شرایط آنها آمده است. همچنین در مورد طبقه‌بندی مشاغل و حالات استخدامی مثل حالت اشتغال، خدمت آزمایشی، بازنشستگی، استعفا و …بحث می‌کند. یکی دیگر از مباحث حقوق استخدامی حقوق و مزایای مستخدمین دولت است که عمده‌ترین آنها، حقوق ماهانه، فوق‌العاده‌ها و مزایای مختلف، حقوق بازنشستگی، حقوق ازکارافتادگی است؛ به عنوان مثال یکی از مشکلات کارمندان دولت٬ اختلاف آنها با اداره‌ها یا وزارتخانه‌های متبوعه درباره حقوق و امور استخدامی است که مباحثی از  این دست در حقوق اداری مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد.

 

تکالیف و مسئولیت‌های مستخدمین دولت

بخشی از موضوع بحث حقوق اداری٬ تکالیفی است که مستخدم دولت بر عهده دارد؛ از قبیل رعایت سلسله مراتب اداری، منع داشتن دو شغل، عدم سوء استفاده از موقعیت‌ اداری، رازداری، وفاداری، اقامتگاه اجباری و… همچنین در مورد مسئولیت مستخدمین دولت بحث میشود که طبق ماده ۸ قانون رسیدگی به تخلفات اداری، با متخلفین به چه صورتی برخورد می‌شود؟ و نیز مجازات‌های اداری و دادگاه‌های اداری در آن پیش‌بینی شده است.

منبع: حمایت

درباره‌ی ابوالقاسم شم آبادی

(حقوق عمومی) -مدرس دانشگاه-صاحب امتیاز انتشارات حقوقی عدلیه-ارتباط با ابوالقاسم شم آبادی: shamabadi.abolghasem@yahoo.com تلفن: 66965272 -021

Check Also

بسته دکتری حقوق عمومی برای آزمون نیمه متمرکز ۹۶ ??? منابع دکتری حقوق عمومی مطابق آزمون …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *