فرهنگ و دانش در دوره جاهلی عربستان

فرهنگ و دانش در دوره جاهلی

در این دوره آنچه که حاکم بود مشتی آداب و عادات متعصبانه جاهلی بود. در آن محیط و در آن شرایط تنها چیزی که به آن اهمیت داده نمی شد فرهنگ و دانش و علم و آگاهی بود. معیار ارزشهای آنها را شمشیر و زور و نیزه و جنگ و خون ریزی و انتقام  و ارزش نهادن به حسب و نسب و شعر و خطابه تشکیل می دهد. هر چند عده ای به غلط می کوشند عرب جاهلی را دارای فرهنگ نشان دهند و مثلا ثابت کنند که جهل در دوره جاهلیت در مقابل حلم است نه علم، وگرنه عرب جاهلی از دانش علمی بهره فراوانی داشته است.[۱]

اما این افراد سخت در اشتباهند چرا که علی(ع) در اشاره به وضع آن دوره می فرماید: «خداوند عزوجل پیامبر گرامی(ص) را در وقتی مبعوث کرد از دیر باز پیغمبری نیامده بود، جنگ ها همه جا شعله ور بود و دنیا را تاریکی جهل و گناه تیره ساخته بود، فریبکاری آشکار بود، برگ های درخت زندگی بشر به زردی گراییده و از آن امید ثمری نبود. آب ها فرو رفته، فروغ هدایت خاموش شده بود. بدبختی به بشر هجوم آورده بود و چهره کریه خود را نمودار ساخته بود.  این فساد و تیره روزی چیزی جز فتنه و آشوب به بار نمی آورد. ترس دل های مردم را فرا گرفته و پناهگاهی جز شمشیر خون آشام نداشتند».[۲]

گذشته از آن از بررسی ها چنین معلوم می‏گردد که مردم عرب جاهلی از نعمت سواد (خواندن و نوشتن) محروم بوده است به جز افراد معدود، توانایی خواندن و نوشتن نداشته اند. امام علی(ع) می‏فرماید: «زمانی که رسول خدا(ص) مبعوث شد احدی از عرب کتاب نمی خواند».[۳]

واقدی می نویسد: در هنگام ظهور اسلام در قریش تنها هفده نفر قدرت کتابت داشتند».[۴]

از سخنان ابن قتیبه چنین به دست می آید که کتابت در میان قریش در نزدیکی ظهور اسلام پدید آمد. وی می نویسد: از قریش پرسیدند: کتابت را از کجا فرا گرفتید؟

پاسخ دادند: از اهل حیره و اهل حیره نیز از اهل انبار و گفته شده بشربن عبدالله عبادی برای اولین بار نوشتن را به ابوسفیان آموخته است.[۵]

حتی ابن قتیبه روایتی را نقل می کند که بر اساس آن کتابت نزد عرب عیب تلقی می شده است.[۶]

یا نقل شده است که وقتی پیامبراکرم(ص) برای قبیله بکر بن وائل نامه ای فرستاد در میان افراد آن قبیله به آن بزرگی کسی قادر به خواندن آن نامه نبود.[۷]

 


۱– تاریخ صدر اسلام، الدوله الامویه، ص۴۰٫

۲- محمد خاتم پیامبران، ج۱، ص ۲۹ به نقل از نهج البلاغه عبده، ص۱۵۷؛ نهج البلاغه صبحی صالح، خطبه ۹۵ و ۱۴۰٫

۳- شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج۲، ص ۱۸۹؛ نهج السعاده، ج۱، ص ۲۵۰٫

۴- فتوح البلدان، ص۴۵۷٫

۵- بلوغ الادب، ج۳، ص۳۶۸؛ معارف ابن قتیبه، ص۲۴۰٫

۶٫ الشعر و الشعراء، ص ۳۳۴٫

۷٫ الصحیح من سیره النبی الاعظم، ج۱، ص۴۹٫

منبع:

http://pajuhesh.irc.ir

No votes yet.
Please wait...

درباره ی ابوالقاسم شم آبادی

(حقوق عمومی) -مدرس دانشگاه-صاحب امتیاز انتشارات حقوقی عدلیه-ارتباط با ابوالقاسم شم آبادی: shamabadi.abolghasem@yahoo.com تلفن: ۰۲۱۶۶۹۲۱۰۰۲ ۰۲۱۶۶۵۸۱۷۴۸

همچنین ببینید

دادگاه بلژیک پس از ۳۵ سال مبارزه حقوقی به نفع ایران رای داد

یک مقام آگاه در مرکز امور حقوقی بین المللی ریاست جمهوری اعلام کرد: پس از …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *