سوال حقوقی در مورد مهریه

۱- نحوه محاسبه مهریه زنی که سالها پیش ازدواج کرده

مهریه زنی که ۳۰ سال پیش ازدواج کرده چگونه محاسبه می شود؟

با در نظر گرفتن نرخ تورم متوسط اشیاء مختلف محاسبه و پرداخت می شود و می توانید از بانک مرکزی بپرسید.

۲- وجوب پرداخت مهریه هایی که صیغه عقد بر آن جاری شده

آیا مهریه ای را که به انسان تحمیل می کنند لازم است آنرا بپردازیم و یا آنچه که نیت پسر و دختر است کافی است؟

در صورتی که مهریه با رضایت طرفین نباشد اعتباری ندارد ولی اگر صیغه عقد بر مهریه ای خوانده شده نمی توان آن را بعداً انکار کرد مگر دلیل روشنی داشته باشید.

۳- توافق در نحوۀ پرداخت مهریه هنگام عقد

آیا اگر مرد نتواند در لحظه تعیین مهریه کل آن را بپردازد میتواند نیت کند که هر وقت داشت در صورت مطالبه بپردازد؟

در صورتی که به هنگام عقد شرط کنند که مرد هر زمان توانایی پرداخت داشت بپردازد (عند القدره و الاستطاعه) در این صورت هر زمان که داشت می پردازد.

۴- عدم اعتبار مهریه های بسیار بالا

با عرض سلام محضر معظم له در مورد میزان مهریه نظر معظم له چیست؟تکلیف محاکم در مورد مهریه های بسیار بالا چیست؟

مهریه های بسیار بالا اعتباری ندارد زیرا قصد جدّی در آنها نمی باشد و اگر باشد نوعی سفاهت است.

۵- فروش منزل مسکونی برای ادای مهریه

شخصى مبلغ چهار میلیون تومان از بابت مهریّه همسرش بدهکار است، او داراى منزل مسکونى در بهترین محلّ مشهد مى باشد که اکنون به مبلغ سى میلیون تومان خریدار دارد آیا این منزل جزء مستثنیات دین است؟

هرگاه دین مزبور مطالَب باشد و منزل زاید بر شئونش بوده باشد باید منزل را تبدیل به منزلى که در حدّ شأنش باشد بکند و تفاوت آن را براى اداى دین صرف نماید.

۶- مقدار مهریه در صورت عدم بکارت

در صورتى که داماد به خاطر عدم بکارت، نکاح را فسخ کند چه مقدار از مهریه را باید بپردازد و در صورت تدلیس از چه کسى مى تواند بگیرد؟

در صورت شرط بکارت یا هر شرط کمال و عدم نقص ـ خواه به صورت ذکر در عقد باشد یا قبل از آن ـ چنانچه خلاف آن ثابت شود حقّ فسخ دارد و هرگاه دخول حاصل نشده باشد، مهر به کلّى ساقط است و اگر حاصل شده باشد، مهرالمسمّى پرداخته مى شود سپس از کسى که تدلیس کرده مى گیرد.

۷- محاسبه مهریه های قدیمی

مهریّه هایى که مثلا ۵۰ سال پیش صد تومان بوده، آیا اکنون همان مقدار بر عهده زوج است یا این که باید قدرت مقدار خرید صد تومان در ۵۰ سال پیش به عنوان مهریه محاسبه شود؟

باید مصالحه کنند یا برطبق قیمت امروز بپردازد.

۸- عدم آگاهی از مقدار مهرالسنه

اگر زنى مهریّه خود را مهرالسّنه قرار دهد، آیا معادل آن را طلب دارد یا مهرالمثل را؟

چنانچه طرفین مى دانسته اند که مهرالسّنه طبق مشهور پانصد درهم (نقره) است اشکالى ندارد و باید با پول رایج حساب کنند، اما اگر هردو یا یکى آگاه نبوده اند احتیاط آن است که در مورد مقدار مهر با هم مصالحه کنند.

۹- مهر السنه

مهرالسّنه چیست و ارزش فعلى آن چقدر است؟

مهرالسّنه طبق مشهور پانصد درهم نقره است و قیمت دقیق آن رامى توانید از زرگرها سؤال کنید.

۱۰- مطالبه مهریه قبل از تمکین

هرگاه زن جز به گرفتن مهر، حاضر به تمکین نباشد و شوهر قادر بر اداى مهر نباشد و در عین حال مى گوید: طلاق نمى دهم و تا پایان عمر نفقه مى دهم حکم این مسأله چیست؟

اولا; زن حق دارد قبل از تمکین، مطالبه مهر کند، حتّى اگر شوهر قدرت پرداخت مهریه را نداشته باشد.
ثانیاً; اگر شوهر مهر ندارد باید نفقه را بدهد.

ثالثاً; اگر این امر مدّتها ادامه یابد و باعث ضرر و زیان زوجه یا عسر و حرج شدید او شود حاکم شرع مرد را وادار به طلاق مى کند و اگر طلاق نداد حاکم شرع طلاق مى دهد و نصف مهر برذمّه زوج مى ماند تا وقتى که قدرت پرداخت پیدا کند.

۱۱- همسری که بدون دخول باردار شده

مردى ازدواج کرده ولى هنوز دخول نکرده است امّا زن از طریق انزال در محل باردار شده است وضعیت مهر بعداز طلاق چگونه خواهد بود؟

هرگاه مرد سبب باردار شدن زن شده است احتیاط واجب آن است که تمام مهر را بدهد، هرچند دخول نکرده باشد.

۱۲- تجاوز اجباری چند نفر به یک زن

چند نفر به زنى به اجبار تجاوز کرده اند:

الف) آیا هرکدام باید جداگانه یک مهرالمثل بپردازند یا همه یک مهرالمثل مى دهند؟
ب) هرگاه تجاوز از یک نفر چند بار واقع شود آیا مهرالمثل نیز تکرار مى شود؟

الف) هرکدام باید مهرالمثل جداگانه بپردازند.

ب) هرگاه تکرار شود ظاهراً یک مهر بیشتر ندارد مگر این که مهر را بپردازد و مجدّداً تجاوز کند.

۱۳- مقدار گرمی مهرالسنه

مهرالسّنه که پانصد درهم مى باشد، یک درهم آن معادل چند گرم مى باشد؟

هر درهم در حدود ۵/۲ گرم مى باشد بنابراین پانصد درهم در حدود ۱۲۵۰ گرم مى شود به طور تقریب.

۱۴- مبنای قیمت مهرالسنه

چون درهم سکّه دار این زمان وجود ندارد، آیا مبناى قیمت مهرالسّنه نرخ نقره عمومى مى باشد؟

در شرایطى که درهم سکّه دار وجود ندارد باید فرض را بر این بگیریم که اگر نقره موجود سکّه دار و رایج بود چه اندازه به قیمت آن افزوده مى شد اضافه قیمت را به طور تقریبى حساب کنیم و بر آن بیفزاییم و از آن جا که این حکم یک حکم استحبابى است محاسبات تقریبى در آن ضرر ندارد.

۱۵- عدم تمکین زن قبل ازگرفتن مهریه

غالب فقهاى شیعه فرموده اند زوجه حق دارد مهر غیر مؤجّل را مطالبه و قبل از دخول مى تواند از تمکین تا گرفتن مهر امتناع نماید و نیز فرموده اند در صورت بذل تمکین به فرض دریافت مهر (تمکین تعلیقى) استحقاق نفقه نیز دارد. آیا حقّ امتناع زوجه از تمکین مختص به دخول است یا شامل سایر استمتاعات و یا اطاعت از زوج در امور لازم (از قبیل اقامت در منزل شوهر یا مسافرت با رضایت وى) نیز مى گردد به نحوى که اگر در این امور از شوهر اطاعت نکند ناشزه محسوب مى شود؟

ظاهر این است که زن مى تواند بدون گرفتن مهر معجّل خود را مطلقاً تسلیم شوهر نکند و در این مدّت بر زوج واجب است نفقه او را بدهد.

۱۶- همسر اختیار کردن پدر برای فرزند ناقص العقل

درتحریرالوسیله و کتابهاى فقهى دیگر مذکور است که اگر پدر براى طفل صغیر خود عیال اختیار کند و طفل فقیر باشد، مهریّه آن زن به عهده پدر طفل مى باشد حال اگر پدر براى فرزند کبیر خود که ناقص عقل و گوش و زبان مى باشد و قادر نیست هزینه زندگى خود و همسرش را تأمین کند، عیال اختیار کند مهریّه و نفقه این زن بر عهده چه کسى مى باشد؟

ظاهر این است که نفقه بر پدر است واگر مهر نقدى باشد آن هم بر پدر است و در صورتى که بر ذمه زوج باشد مى توان انتظار بهبودى مجنون را کشید و اگر بهبود نمى یابد برعهده پدر است.

۱۷- عندالمطالبه و عندالاستطاعه بودن مهریه

زن و مردى و یا اولیا و بزرگان آنها قراردادى بین خودشان مى گذارند، مهریّه را هم تعیین مى نمایند، سپس مبلغ دویست هزار تومان از مهریّه نقداً داده مى شود و بقیّه بر ذمّه زوج مى باشد و ارتکاز عرفى بر این است که پس از انجام مراسم عروسى زوجه مى تواند مطالبه نماید و زوج هم باید عندالقدره بپردازد همان طورى که علماى گذشته در عقدنامه ها مى نوشتند (فلها المطالبه بشرط التمکین وله الاداء عندالقدره والامکان) ولى در این زمان دفاتر رسمى ازدواج بناى مذکور را در نظر نگرفته و مى نویسند که زوج باید عندالمطالبه پرداخت نماید و روى این اصل وقتى که اختلافى در بین آنها واقع مى شود زن مى گوید مادامى که شوهر مهریه را نقداً نپردازد حاضر به تمکین نخواهد شد باید نفقه او را هم بدهد آیا زوجه چنین حقّى را دارد؟

در صورتی که شرط شده باشد مهریه را عندالمطالبه بپردازد زن حق مطالبه مهر را دارد و اگر عدم تمکین به استناد عدم پرداخت مهریه باشد حق نفقه نیز دارد و اگر شرط شده باشد و یا قرینه از جهت عرف و عادت وجود داشته باشد که عندالقدره و الاستطاعه بپردازد در صورت عدم توانایی شوهر، زن حق مطالبه ندارد و اگر تمکین ننماید حق نفقه ندارد

۱۸- تعیین مهریه با ذکر قیمت آن

برادر این جانب ده سال پیش (سال ۶۴) ازدواج نمود و بابت مهریّه در عقدنامه چنین نوشته شده است: یک جلد کلام اللّه مجید به هدیّه پنج هزار ریال به انضمام یکصد و ده کیلوگرم نمک طعام به ارزش چهار هزار ریال و یک صد گرم ابریشم خالص سبز به ارزش یک هزار ریال و دویست و بیست و پنج گرم طلاى خوب و معمول بازار به ارزش فعلى نهصد هزار ریال و تعداد هفتصد (۷۰۰) سکّه طلاى بهار آزادى به ارزش فعلى بیست و چهار میلیون و پانصد هزار ریال که جمعاً بیست و پنج میلیون و چهارصد و ده هزار ریال مى شود. به طورى که ملاحظه مى فرمایید مهریّه فوق تماماً به پول تبدیل گردیده است و قصد و نیّت زوج در زمان عقد همان مبلغ ذکر شده بوده است که توسط عاقد قرائت گردیده و مورد توافق و امضا قرار گرفته است اکنون زن مهریّه خود را بر اساس قیمت روز طلب مى نماید آیا حقّ با زن است یا شوهر؟

اگر موقع اجراى صیغه عبارت به همین صورت خوانده شده و قیمت هر یک از این امور بیان شده است مهریّه واقعى همان مبلغ ذکر شده مى باشد ولى اگربه طور یقین ثابت شود که شوهر قصد قیمت داشته و زن قصد سکه نه قیمت، مهریّه مذکور باطل مى شود و باید مهرالمثل داده شود.

۱۹- مطلب مهریه مؤجل

الف) دختر خانمى مهریّه اش هم معجّل بود و هم مؤجل، مقدار معجّل را در مجلس عقد دریافت نمود و در مؤجل، زمان خاصىّ معیّن نشد ولى از قراین حالیه و مقالیه مثل این که داماد از قبول کردن مهریّه سنگین امتناع داشت ولى پدر دختر گفت مهریّه را کى داده و کى گرفته، به دست مى آید که موقع پرداخت، بعد از عروسى است امّا الآن دختر به تحریک والدین اصرار بر دریافت مؤجّل نیز دارد آیا دختر و یا والدین او حقّ امتناع از عروسى را قبل از پرداخت باقیمانده مهریه دارند؟
ب) داماد قبل از عروسى براى خانم خود مقدار قابل توجّهى وسایل زینتى از قبیل طلا و غیره به عنوان هدیه گرفته است به فرض این که دختر حاضر به عروسى نشود آیا داماد حّق مطالبه آن وسایل زینتى را دارد و آیا استفاده دختر بعد از اطّلاع از عدم رضایت داماد از آن زینت آلات جایز است؟ ج) اگر مهریّه سیصد هزار تومان و نصف مایملک داماد باشد آیا این مهریّه باطل نیست؟

_هر گاه قراینى وجود داشته که مؤجل را با فاصله قابل ملاحظه اى بپردازند دختر نمى تواند از عروسى امتناع کند.
_حق دارد، و تصرّف در آن از سوى دختر در فرض مسأله جایز نیست.

_این مهریّه مجهول و باطل است و به جاى آن باید مهرالمثل بپردازد.

۲۰- حکم مهریه باکره و غیر باکره

آیا بین باکره و زنان دیگر در این مورد که دخول باعث مهر کامل و عدم دخول باعث تنصیف مهریه مى شود فرقى هست؟

فرقى میان باکره و غیر آن نیست.

۲۱- هبه مهریه

اگر پدر دختر همان پول را که از داماد مى گیرد مهریّه دخترش قرار دهد، به این معنا که دختر مبلغ را کاملا از شوهرش به عنوان مهریّه خود اخذ کند، هر مقدار که خواست براى خودش جهیزیّه تهیّه کند و اضافه آن را به پدر یا مادر و یا برادر خود هبه کند، آیا براى آنها حلال است؟

در صورتى که مهریّه و شیربها را دختر به صورت مهریه از شوهر بگیرد و مقدارى از آن را صرف تهیّه جهیزیّه نماید و اضافى آن را به هر کس بدهد جایز است.

۲۲- زن نامحرمی که بدون دخول باردار شده

اگر مردى با زن نامحرمى تفخیذ کند و انزال شود و فرزندى منعقد گردد بى آن که دخول صورت گرفته باشد حکم فرزند و زوال بکارت که بر اثر تولد فرزند حاصل مى شود چیست؟

هرگاه یقین داشته باشد که انزال نمى شود، بعید نیست فرزند آنها همچون فرزند شبهه باشد و اگر احتمال مى داده است، خالى از اشکال نیست و در مورد مهرالمثل اگر زن با میل و رضایت خود حاضر شده و احتمال این امر را مى داده مهرالمثل ندارد و اگر احتمال نمى داده و رضایت به غیر تفخیذ نداشته، احتیاط واجب دادن مهرالمثل است.

۲۳- حکم شرعی شیربهاء

ایا گرفتن و دادن شیر بها که رسم بعضی از اقوام است در اسلام مجاز است یا نه

شیربها به عنوان شرط ضمن العقد مانعی ندارد.

۲۴- حق حبس در صورت رضایت زوجه برموجل بودن مهریه

در صورتی که زوجه پس از نکاح و قبل از تمکین صراحتاً رضایت خود را مبنی بر موجل شدن مهر خویش اعلام نماید آیا حق حبس خواهد داشت یا خیر ؟

احتیاط واجب آن است که از حق حبس استفاده نکند.

۲۵- تعلیق مهریه بر طلاق

آیا تعلیق در مُنشاء در صداق ، مانند آنکه آن را معلق بر طلاق نمایند صحیح است یا خیر؟

عقد دائم در هر حال مهریه دارد و نمی توان آن را معلق بر طلاق کرد.

۲۶- آگاهی به عدم توانایی بارداری همسر پس از دخول

پسری با دختری ازدواج می کند.در شب زفاف (یعنی بعد از دخول) پسر متوجه می شود که همسرش رحم ندارد.یعنی این دختر تا آخر عمر نه می تواند حامله شود نه تا بحال خون قاعدگی دیده است.پسر هم از طریق دادگاه اقدام کرده و دادگاه گفته باید تمام مهریه را بپردازد.در حالی که دختر و پدرش فقط به قصد اخاذی از پسر این حقه را زده اند و همچنین دختر خودش از این ماجرا آگاه بود کاملا.حال می خواستم بدانم پسر باید باز هم تمام مهریه را بدهد؟؟؟

در فرض سؤال که عرفا مصداق تدلیس محسوب می شود حق فسخ دارد و چنانچه بلافاصله بعد از اطلاع فسخ کند دختر حق مهریه ندارد.

۲۷- رکن نبودن مهریه درصیغه عقد دائم

نکاح دائم چند رکن دارد؟ آیا صداق نیز از ارکان آن است؟

صداق از ارکان عقد دائم نیست; و اگر ذکر نشود باید مهر المثل پرداخت شود.

۲۸- آگاهی به جنون همسر بعد از ازدواج

دختر خانمى ازدواج نموده، و پس از آن طبق نظر متخصّصان و اقرار خانواده و خود دختر، معلوم شده که قبل از ازدواج داراى مرتبه اى از جنون بوده، و اکنون ادامه زندگى با ایشان غیر ممکن است. آیا شوهر حقّ فسخ دارد؟ و در صورت فسخ، آیا زوجه مستحقّ مهر المثل است، یا مهر المسمّى؟

شوهر حقّ فسخ دارد; ولى اگر دخول واقع شده باید مهر المسمّى را بپردازد.

۲۹- حکم مهریه ای که مرد توان پرداخت آن را ندارد

در بعضى ازدواجها مهریّه هاى سنگینى در نظر گرفته مى شود، که عندالمطالبه نیز است. در حالى که مرد ۵۰۰ هزار تومان هم ندارد. ولى براى این که ازدواج سر بگیرد، مثلا ۲۰ میلیون تومان مهر تعیین شده را مى پذیرد، و شاید در طول عمر خود به این مبلغ دست نیابد، و از اوّل نیز محرز است که در صورت مطالبه، قادر بر پرداخت مهریّه نخواهد بود. این نوع ازدواج ها شرعاً چه حکمى دارد؟

این گونه مهریّه ها با چنان قرائنى که ذکر شد جدّى نیست. و جمله عند المطالبه را باید حمل بر عند القدره و الاستطاعه کرد. بنابراین، به اجرا گذاشتن این گونه مهریّه ها در صورت عدم قدرت جایز نمى باشد.

۳۰- مهر المثل برای دختری که در تصادف بکارتش زایل شده

بکارت دخترى در اثر تصادف زایل شده است. آیا ارش البکاره گرفته مى شود، یا مهرالمثل؟

باید مهر المثل بپردازد.

۳۱- موجل بودن مهریه ای که زوج توان پرداخت آن را ندارد

شخصى ازدواج مى کند، و در حین اجراى عقد عالماً و عامداً مهریّه اى معیّن مى کنند، که زوج فعلا توانایى پرداخت آن را به هیچ وجه ندارد، و ممکن است مدّت طولانى هم نتواند آن را بپردازد. عرفاً هم این گونه مهریّه ها را در ذمّه زوج نسیه حساب مى کنند، و زوجه هم در موقع اجراى عقد قصد مطالبه ندارد. آیا این گونه مهریّه ها در شرع مقدّس حالّ است، یا مؤجّل؟

در فرض سؤال این گونه مهریّه ها مؤجّل است.

۳۲- حداقل یا حداکثر در مهرالمثل

در مواردى که مهر المثل واجب مى شود، آیا حدّاقل یا حدّاکثرى وجود دارد؟

ظاهر این است که در مهر المثل حدّ معینى نیست، والاّ مهر المثل صدق نمى کند، و روایاتى که خلاف آن را بگوید ظاهراً معمول بهاى اصحاب نیست.

۳۳- نقد یا نسیه بودن مهریه

مرسوم است که در موقع ازدواج و در زمان عقد مهریّه را دو قسمت مى کنند; یک قسمت را به عنوان کمک به تهیّه جهیزیّه اخذ مى کنند، و ما بقى در ذمّه زوج مى ماند. لکن در تمام دادگاهها با استناد به مادّه ۱۰۸۵ قانون مدنى که مى گوید: «زن مى تواند تا مهر به او تسلیم نشده از ایفاى وظایفى که در مقابل شوهر دارد امتناع کند، مشروط بر این که مهر او حالّ باشد. و این امتناع مسقط حقّ نفقه نخواهد شد.» تمسّک کرده، تمام مهریّه ها را حالّ حساب مى کنند. نظر حضرتعالى در این مورد چیست؟

مهریّه در صورتى که قید و شرطى نداشته باشد حالّ است; ولى گاهى قرائنى وجود دارد که مهریّه نسیه است. مثلا مهریّه سنگین است، و مى دانیم شوهر یک جوان کارگر، یا یک جوان دانشجوست، و چیزى ندارد که فوراً بدهد. در این گونه موارد مهریّه حال نیست، و زوجه نمى تواند آن را مطالبه کند. همچنین اگر مهریّه را دو بخش کنند; نقد و نسیه. در این جا تنها نقد را مى تواند مطالبه کند.

۳۴- بخشیدن مهریه قبل از عقد

اگر زنى قبل از عقد مهریّه خویش را چه در نکاح دائم یا موقّت ببخشد، آیا مى توان صیغه عقد را بدون مهریّه خواند؟

در عقد موقّت لازم است مدّت و مهریّه هر دو معلوم باشد، امّا در عقد دائم قرار ندادن مهریّه ضررى نمى زند و عقد صحیح است. و بخشیدن مهریّه قبل از عقد معنا ندارد.

۳۵- مهریه زنی که با مرد اجنبی فرار کرده است

در صورتى که زوجه دائمى شخصى، با مرد اجنبى فرار نموده و از کشور خارج شود. آیا زن مى تواند شخصاً، یا با اعطاى وکالت به غیر، نسبت به دریافت مهر خود اقدام قانونى نماید؟ آیا چنین زنى مستحقّ دریافت مهریّه مى باشد؟

با توجّه به این که مهریّه مربوط به سابق است حقّ گرفتن آن را دارد; ولى هر دو نفر از نظر قضایى قابل تعقیب هستند، و از نظر اسلام مجازاتشان شدید است.

۳۶- ازاله بکارت همسر با انگشت

اگر مردى در شب زفاف، به علّت عنن، یا عامدا، به وسیله انگشت، یا شىء مناسب دیگرى غیر از آلت رجولیّت، بکارت همسرش را زایل نماید، بفرمایید: اوّلا: آیا این عمل تعزیر دارد؟ ثانیاً: آیا این عمل در حکم دخول، و زوجه مستحقّ کلّ مهر است؟

در صورت عدم رضایت زوجه، تعزیر دارد. و زوجه مستحقّ کلّ مهر است.

۳۷- مشروط کردن انجام وظایف همسری به دریافت مهریه

در صورت مطالبه مهریّه از سوى زوجه قبل از عروسى، و عدم پرداخت آن از طرف زوج، بفرمایید:

الف) آیا زوجه مى تواند، تا زمان پرداخت مهریّه از رفتن به خانه زوج خوددارى کند؟

ب) در صورت خوددارى از رفتن به خانه شوهر، آیا استحقاق نفقه دارد؟

ج) آیا اعسار و عدم اعسار زوجه تأثیرى در حکم مسأله دارد؟

د) آیا آگاهى یا عدم آگاهى زوجه در هنگام عقد نسبت به عدم توانایى زوج در پرداخت مهریه، تأثیرى در حکم مسأله دارد؟

جواب الف تا د: زن نمى تواند رفتن به خانه شوهر را مشروط به دریافت مهریّه کند; ولى مى تواند قبل از دریافت مهریّه تمکین نکند. مشروط بر این که قبلا از اعسار زوج خبر نداشته باشد. و در فرض اعسار، اگر از سوى حاکم شرع قسط بندى شود، و شروع به پرداختن اقساط کند، زن باید تمکین کند.

۳۸- تدلیس در مهریه

اگر شخصی برای خواستگاری دختری برود و برای تعیین مهریه پدر دختر بگوید که مهریه این دختر هم باید به اندازه مهریه دخترهای بزرگم باشد و پسر نیز بخاطر آن حرف قبول کند که همان اندازه باشد و بعد از جاری شدن صیغه عقد بفهمد که پدر دختر دروغ گفته چون مهریه دخترهای بزرگش خیلی کمتر بوده آیا این مهریه حلال است یا نه؟

با توجه به اینکه در مهریه تدلیس شده مهریه مزبور معتبر نیست و قابل اصلاح است یا مهر المثل بگیرند یا هم اندازه دختر های دیگر.

۳۹- اختلاف زوجین در وقوع نزدیکی

در صورت اختلاف زوجین در مورد وقوع و عدم وقوع نزدیکى، قول کدام یک مقدّم است؟ توضیح این که زوجین بعد از عقد نکاح، قصد جدایى از هم را دارند، و زوجه مدّعى است که به واسطه نزدیکى، مستحقّ کل مهریّه است، و زوج با ادّعاى عدم نزدیکى، زوجه را مستحقّ نصف مهریّه مى داند. حق با کیست؟

قول عدم نزدیکى مقدّم است (البتّه با قَسم)، مگر این که مدّتى بدون مانع با هم خلوت داشته باشند، که ظاهر حال مواقعه باشد.

۴۰- اختلاف زوجین در تسلیم مهریه

الف) اگر بخشى از مهریّه زنى سه دانگ خانه بوده که به مبلغ صد میلیون ریال تقویم شده باشد، و مرد زمینى به همین مبلغ، یا بیشتر، بخرد و خانه اى در آن بنا کند، آیا در خصوص این بخش از مهریّه زن برائت حاصل کرده است؟

ب) اگر بین زن و مرد اختلاف شود، و مرد مدّعى باشد که زمین ساختمان را بابت مهریّه زوجه تسلیم نموده، و زن مدّعى شود که تحت عنوان هبه دریافت کرده، قول کدام یک مقدّم مى شود؟

ج) در فرض بالا کدام یک باید دلیل و بیّنه ارائه دهد؟

د) اصولا کسى که مالى به دیگرى مى دهد، ظهور در تبرّع دارد یا عدم تبرّع؟

هـ) اگر ثابت شود خانه اى که زوج ساخته، و به زن تسلیم کرده، و سند را هم به نام زوجه نموده، حداقل سه برابر مبلغى است که مرد موقع اجراى صیغه عقد نکاح به عنوان بخشى از مهریّه متعهد شده، آیا مرد مجاز است با بخش دیگرى از مهریّه زوجه، مثلا وجه رایج، یا طلا و سکّه مقدار اضافى را تهاتر نماید؟ یعنى آیا تعهّدات دیگر زوج راجع به سایر اقلام مهریّه در حدّ ارزش اضافى خانه ساقط مى شود؟

و) و اگر تهاتر نمى شود، آیا زوج حق دارد به اعتبار این که مقروض به زوجه نبوده، از مالى که به زوجه داده و تصوّر مى کرده بابت دین خود داده، رجوع و آن را مطالبه و مسترد کند؟

جواب الف تا و: در صورتى که خانه را با مشخّصاتى که در مهریّه اشاره شده

تهیّه، و به عنوان مهریّه به زن تحویل دهد برائت ذمّه از این نظر حاصل شده است. و ادّعاى زن در مورد هبه بودن قبول نیست; مگر این که اقامه بیّنه شرعیّه کند. از این گذشته، در فرض هبه بودن، مرد حقّ رجوع در هبه را دارد (مگر این که زن و شوهر خویشاوند همدیگر باشند.) و در صورتى که قیمت خانه زائد بر مقدار توافق در مهریّه باشد، اضافه را مى تواند (در صورت موافقت زوجه) بابت بقیّه حساب کند. و در صورت عدم موافقت زوجه مى تواند اضافه را باز پس بگیرد; (مشروط بر این که مصالحه اى بر کلّ خانه انجام نشده باشد.)

۴۱- استفاده از مهریه دختر مطلقه توسط والدین

گر یکى از فرزندان خانواده اى طلاق بگیرد، و در این هنگام براى فرزند دیگرشان خواستگارى بیاید، و پدر و مادر مجبور شوند از مهریّه فرزند بزرگتر براى مخارج ازدواج فرزند دیگر هزینه کنند، چه حکمى دارد؟

بدون رضایت آن دختر از مهریّه او نمى توان استفاده کرد. و اگر این کار را کرده اند، باید به شکلى رضایت او را جلب کنند.

۴۲- مقدار ریالی مهر السنه

مهریه ی همسر من مهرالسنه حضرت زهرا سلام الله علیها می باشد .

چون مهریه عندالمطالبه میباشد میخواستم بدانم مبلغ مهریه به روز چند تومان میشود ؟

حدود دویست تا دویست و پنجاه هزار تومان در سال ۱۳۸۷٫

۴۳- اسقاط حق حبس

آیا شرعا توافق برعدم اسقاط حق حبس با وجود موجل بودن آن جایز است یا خیر و مهر موجل با حق حبس قابل جمع اند یا مانعه الجمع؟

حق حبس با توافق قابل اسقاط است و قابل جمع نیستند.

۴۴- استفاده مکرر از حق حبس

اگر زنی برای رسیدن به مقاصدش در زندگی از وسیله مهریه استفاده کند به عبارتی به دفعات مهریه را به اجراگذارد و در هر نوبت بنا به میل خود در مقاطعی (وحتی بعد از زندانی شدن همسر بدلیل عدم توان پرداخت یکجای مهریه ) و البته بعد از رسیدن به نتایج دلخواه از ادامه روند پرونده در محاکم انصراف دهد و این موضوع متناوب ادامه یابد . حکم آن چیست و شوهر چه باید بکند؟

بارها گفته ایم که اگر مرد قادر به پرداخت مهریه نباشد او را شرعا نمی توان زندانی کرد بلکه باید تقسیط شود و با اولین قسط، زن باید تمکین کند و طرح مجدد دعوا در این فرض جایز نیست.

۴۵- مهریه در زنای به عنف با غیر باکره

آیا زناى به عنف نسبت به غیر باکره، مهر المثل دارد؟

آرى مهر المثل دارد.

۴۶- تاثیر نرخ تورم در مهریه

شخصی قبل از تصویب و الحاق تبصره ماده۱۰۸۲ قانون مدنی مهریه خانمی را که مبلغ کمی نیز بوده ضمانت کرده حال بعد از تصویب تبصره مزبور ضامن مکلف به پرداخت مهریه به نرخ روز است یا همان مبلغ مهریه را باید بپردازد؟

مکلف به نرخ روز است ( با در نظر گرفتن تورم متوسط اجناس)

۴۷- مطالبه مهریه توسط ورثه

زنی فوت کرده و مهریه خود را نگرفته است. در حالی که شوهر او زنده است آیا ورثه او شامل پدر و مادر و خواهر و برادر یا دیگر ورثه می توانند ادعایی در خصوص مطالبه مهریه او داشته باشند در دو حالت زیر:

۱- زن فرزند دارد

۲- زن فرزند ندارد

مهریه زوجه مانند بقیه اموال است، به پدر و مادر و شوهر و فرزندان او می رسد و دیگران سهمی ندارند و آنها که سهم دارند می توانند مطالبه کنند.

۴۸- حکم مهریه در فرض استفاده زوجه از حق فسخ

در صورتى که زوجه با استفاده از حقّ فسخ، عقد را بر هم زند حکم مهریّه چیست؟

هرگاه زن به خاطر ناتوانى مرد از نزدیکى، عقد را بر هم زند، شوهر باید نصف مهر او را بپردازد، ولى اگر به خاطر یکى دیگر از عیبهایى که گفته شد مرد یازن عقد را بر هم زند، چنانچه با هم نزدیکى نکرده باشند چیزى بر مرد نیست، و اگر آمیزش کرده باشند بنابر احتیاط واجب باید تمام مهر را بپردازد.

۴۹- حکم مهریه در فرض استفاده زوجه از حق فسخ

در صورتى که زوجه با استفاده از حقّ فسخ، عقد را بر هم زند حکم مهریّه چیست؟

هرگاه زن به خاطر ناتوانى مرد از نزدیکى، عقد را بر هم زند، شوهر باید نصف مهر او را بپردازد، ولى اگر به خاطر یکى دیگر از عیبهایى که گفته شد مرد یازن عقد را بر هم زند، چنانچه با هم نزدیکى نکرده باشند چیزى بر مرد نیست، و اگر آمیزش کرده باشند بنابر احتیاط واجب باید تمام مهر را بپردازد.

۵۰- حکم مهریه پس از تغییر جنسیت

اگر یکى از زوجین تغییر جنسیّت دهد لطفاً بفرمایید:

۱٫ حکم ازدواج آنها چیست؟

۲٫ مهریّه زوجه چه حکمى دارد؟

اگر تغییر جنس واقعى باشد نه صورى، ازدواج آنها باطل مى شود، ولى مهریّه مربوط به زمان قبل به قوّت خود باقى است.

۵۱- مهریه مجهول

اگر مهریّه سیصد هزار تومان و نصف مایملک داماد باشد آیا این مهریّه باطل نیست؟

این مهریّه مجهول و باطل است و به جاى آن باید مهرالمثل بپردازد.

۵۲- حکم مهریه زنی که شوهرش قبل از دخول فوت می کند

حکم مهریه زنی که شوهرش قبل از دخول فوت می کند چیست؟

در صورت فوت همسر تمام مهریه به او تعلق می گیرد.

۵۳- قرار دادن اعضای بدن به عنوان مهریه

لطفا بگویید منظور از اینکه مثلا مرد کلیه های خود و یا نصف بدن خود را به عنوان مهر در عقدنامه بنویسد چیست؟ و آیا اصلا اینگونه مهری صحیح و قابل دریافت است؟ طریقه دریافت آن چگونه می باشد؟

اینگونه مهریه ها صحیح نیست و تبدیل به مهر المثل خواهد شد مگر در مورد کلیه. اگر واقعا زوجه مشکلی درکلیه داشته باشد و شوهر بخواهد یکی از کلیه هایش را به او واگذار کند چنین مهریه ای مانعی ندارد.

۵۴- انجام کارهای منزل پدری بدون اذن شوهر

من یک زن هستم، به منزل پدرم میروم و درمنزل پدرم کارهای منزل آنان را انجام می دهم، شوهرم با کار کردن درمنزل پدرم مخالف است و میگوید چون من راضی نیستم اعمال واجبی که سایر افراد خانواده انجام می دهند شرعا اشکال دارد. آیا کار من اشکال شرعی دارد؟

اشکالی ندارد.

زنان در چند مورد بدون اجازه شوهر مى توانند از منزل خارج شوند: در مورد انجام واجبات (مانند حج واجب و صله رحم نسبت به پدر و مادر و برادر و خواهر و امثال آن به مقدار لازم) و فراگرفتن احکام اسلام مثل اینکه به مسجد برود تا در آنجا احکام اسلامى را بشنود، و در مورد تهیه اجناس ضرورى و لوازم منزل در صورتى که همسرش یا شخص دیگرى براى او انجام ندهد، و نیز براى رأى دادن در انتخابات و یا شرکت در راهپیمایى هاى ضرورى، و همچنین در مورد مراجعه به طبیب.

۵۵- اختلاف زوج و زوجه مجنون در وقوع نزدیکی

در صورتی که عقد نکاح به علت جنون زوجه فسخ شود و زوجه از بدو ازدواج تا هم اکنون از تمکین و انجام وظائف زناشوئی استنکاف نموده و از مراجعت به منزل زوج خوداری کرده و ناشزه بوده (طبق حکم قطعی دادگاه) و از طرفی زوجه ادعای وقوع نزدیکی با زوج را بنماید و زوج به کل منکر آن شود (طبق اظهار پزشک پرده بکارت زوجه از نوع حلقوی میباشد)،ارشاد فرماپید آیا زوج میتواند با انجام سوگند،عدم نزدیکی با زوجه را در دادگاه ثابت نماید؟

زوج چگونه ثابت کند با زوجه نزدیکی نکرده است؟ در این شرایط و بعد از صدور حکم فسخ نکاح به دلیل جنون زوجه،تکلیف مهریه چگونه است؟

در صورتیکه زوج و زوجه با هم در خلوت زندگی کرده باشند ادعای زوجه بر دخول پذیرفته می شود و در اینصورت مهریه مطابق آنچه در عقدنامه آمده باید پرداخت شود مگر اینکه ثابت شود تدلیسی از سوی زوجه و بستگانش انجام گرفته است به این معنی که گفته باشند زوجه از هر نظر سالم است.

۵۶- ارش البکاره در صورت از بین رفتن بکارت در عقد موقت

چنانچه دختر باکره ی ۲۸ ساله ای بدون اذن پدر عقد انقطاع منعقد نماید و با رضایت و بدون هیچگونه فریبی حاضر به تمکین شود و در یکی از موارد رابطه ی جنسی بدون اینکه هیچیک از طرفین بخواهند و بدون دخول کامل و انزال، پرده ی بکارت پاره شود، آیا دختر استحقاق مطالبه مهرالمثل یا ارش البکاره یا هر عنوان دیگری را دارد؟ در صورت تهدید به آبروریزی وجهی را که می گیرد چه حکمی دارد؟

هرگاه شرط عدم دخول کرده باشد و آن جوان بر خلاف شرط عمل نموده استحقاق ارش البکاره دارد و اگر هر دو توافق بر دخول کرده اند استحقاقی ندارد.

۵۷- مقدار مهریه زنی که فوت کرده است

باستحضار عالی میرساند:دخترم در سال۸۵ با یک پسر عقد ازدواج دایم منعقد کرده و در سال ۸۶که بعنوان پزشک خانواده در حال گذراندن دوره طرح پزشکی خود در منطقه محروم ورزقان بوده در اثر سانحه تصادف رانندگی فوت نموده است.

پسر ادعا دارد که همسرش قبل از عمل زناشویی (در حالیکه دوشیزه بوده) از دنیا رفته است.

چنانچه ادعای وی ازطریق اتیان سوگند مورد پذیرش دادگاه واقع شود، با عنایت به اینکه شوهر در حالت عادی مطابق قانون آیین دادرسی مدنی، تمامی مهریه را بدهکار می باشد و براساس قانون ارث، یک دوم (نصف) از تمامی ماترک متوفی را به ارث می برد، تکلیف پسر در پرداخت مهریه به والدین دختر و مقدار آن و همچنین تکلیف والدین دختر در پرداخت سهم الارث به پسر و مقدار آن چیست؟

در صورت فوت زوجه، زوج در هر حال باید تمام مهریه را به ورثه وی پرداخت کند حتی اگر آمیزشی صورت نگرفته باشد ولی نیمی از مهریه (در صورتیکه زوجه فرزندی نداشته باشد) به عنوان ارث به شوهر می رسد.

۵۸- مهریه زنی که همسرش فوت کرده

سوال درباره زنی است که به مدت ۱ سال در عقد دائم مردی بوده که در شرف عروسی بوده اند، ناگهان همسر این خانم فوت شده و به رحمت خدا رفته اند. این مرحوم به نام خودشان هیچ دارایی نداشته اند ولی در زمان حیات پدر مرحوم قرار بوده زمینی به نام ایشان کنند ولی دست اجل این امکان را نداد. به هر حال، ناگفته نماند که بکارت این خانم توسط مرحوم برداشته شده بوده واین خانم دیگر دختر نیستند. با این تفاصیر لطف نموده بفرمایید تکلیف مهریه این خانم که بالغ بر ۴۰۰ سکه تمام بهار ازادی میباشد چیست؟

البته این بدهکاری بر ذمه او همچنان باقی است و اگر پدرش در حق او محبت کند و دین او را ادا نماید سبب شادی روح او خواهد شد.

۵۹- مهریه غیر متعارف در عقد موقت

بین دختر و پسر به قصد ازدواج و با اطلاع خانواده صیغه محرمیت خوانده می شود به مدت ۱۴ روز که پس از ۱۴ روز عقد دائم انجام گیرد البته مهریه صیغه موقت را همان تعداد مهریه ای که برای عقد دائم تعیین کردند می گذارند۱۰۰۰ سکه اما بنا به دلایلی پس از ۱۴ روز عقد دائم صورت نمی گیرد و قضیه کاملا منتفی می شو د آیا مهریه تعیین شده بر گردن پسر هست و باید پرداخت کند ؟

پرداختن این مهریه واجب نیست تنها به اندازه مهرالمثل اینگونه موارد مدیون است.

۶۰- عدم توانایی زوج به پرداخت مهریه و نفقه

اگر زوج نسبت به پرداخت مهر معسر باشد تکلیف ازدواج چیست؟ و نیز اگر زوج نسبت به پرداخت نفقه معسر باشد تکلیف ازدواج چیست؟ آیا زوجه حق فسخ ازدواج را دارد یا خیر؟

نسبت به پرداخت مهریه حق فسخ ندارد اما اگر نفقه را نپردازد و زوجه در عسر و حرج باشد می تواند از حاکم شرع تقاضای طلاق کند

۶۱- قرار دادن نیمی از درآمدهای شخص به عنوان مهریه

بنده به عنوان مهریه همسرم نیمی از دارایی هایی را که از درآمد بنده حاصل می شود قرار داده ام. نظر شما راجع به این موضوع چیست؟ یه عنوان مثال اگر دو تومان در جیب بنده باشد آیا یک تومان آن متعلق به همسرم می باشد؟

چنین مهریه ای باطل است و باید مهر المثل به او بپردازید یعنی مهریه ای همانند افراد شبیه به او.

۶۲- مهریه زوجه ای که قبل از نزدیکی فوت کند

اگر زوجه قبل از نزدیکی فوت کند آیا وراث او مالک نصف مهر می شوند یا تمام مهر؟

نسبت به زائد بر نصف با ورثه میّت مصالحه کنند.

۶۳- وسایلی که در مسوّده نوشته می شود

وسایلی که در مسوّده نوشته می شوند همچون یخچال و … اما در سند ازدواج قید نمی گردند جزء مهریه است یا خیر؟

هرگاه مسوّده به عنوان مهر بوده باشد و اجراء صیغه ناظر بر آن باشد همگی جزو مهر است.

۶۴- معیار مهرالمثل در تبدیل مهریه های سنگین

آیا تعیین مهرهای سنگین در عقد نکاح در صورت عدم قدرت زوج بر تسلیم آن به زوجه باطل است؟ در صورت بطلان چنین مهری به دلیل شرط بودن قدرت بر تسلیم، آیا زن مستحق مهرالمثل خواهد بود؟ در تعیین مهرالمثل آیا مقایسه ای باید نسبت به اماثل و اقران و اقاربی صورت پذیرد که مهریه آنها صحیح می باشد؟

در زمان حاضر که اغلب مهرهای تعیین شده در عقد نکاح در قدرت مردان نمی باشد، برای تعیین مهرالمثل با توجه به اینکه میزان مقایسه به دلیل بطلان مهریه اغلب خود نیازمند میزان دیگری است، چه راه کاری وجود دارد؟

در صورتیکه مهریه به اندازه ای سنگین باشد که سفیهانه محسوب شود باطل است و تبدیل به مهرالمثل می شود و معیار مهرالمثل این است که ببینید در عرف محل چنین زنی با چنین شرایطی به تصدیق افراد آگاه معمولاً چقدر مهر دارد و اگر عرف محل از مسیر صحیح منحرف باشد باید عرف محل های دیگر را در نظر گرفت.

۶۵- مهریه های سنگین که عنوان سفهی پیدا کند

همانگونه که مستحضر می باشید، معامله سفهی طبق نظر مشهور فقهای امامیه باطل می باشد و همانطور که صاحب عناوین فرمودند: مختص عقد بیع نبوده و در سایر عقود از جمله نکاح نیز جاری است. بنابراین، آیا مهریه های سنگین که مرد متعهد به پرداخت آن به زن می شود، در حالیکه با توجه به شرایط مالی مرد، امکان ایفای چنین تعهدی برای وی ممکن نمی باشد و عقلا به تعهدی که توانایی تسلیم و انجام آن را ندارند، توافق نمی کنند، آیا می توان چنین مهری را از مصادیق معامله سفهی، و آن را باطل دانست؟

آری، مهریه های سنگینی که عنوان سفهی پیدا کند اعتباری ندارد و باید به مهر المثل رجوع کنند.

۶۶- نداشتن قصد واقعی در تعیین مهریه

با توجه به اینکه مهریه مبتنی بر تراضی و توافق زن و مرد می باشد و یکی از شرایط صحت تراضی قصد واقعی متعاقدین بر میزان مهریه است، حال اگر مرد قصد واقعی بر تعیین و پرداخت این میزان مهریه را نداشته باشد آیا مهریه باطل خواهد بود؟

در صورتیکه قصد نداشتن خود را به زوجه اطلاع داده باشد مهریه مزبور اعتباری ندارد.

۶۷- مقدار مهریه حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها)

مهریه خانم فاطمه زهرا (سلام الله علیها) چقدر بوده است؟

حدود سیصد هزار تومان امروزی.

۶۸- تفاوت مهریه ی هنگام اجرای عقد با عقد نامه

اگر در هنگام اجراى عقد دائم مثلاً یکصد سکه را به عنوان مهریه ذکر کنند ولى در سند ازدواج پنجاه سکه نوشته شود، اولاً آیا این کار صحیح است؟ و ثانیاً زوج، کدام یک را بدهکار است؟

معیار آن است که در صیغه عقد به نیّت جدّى خوانده مى‏شود و اگر نسبت به آنچه در هنگام عقد مى‏خوانند جدّى نباشند تبدیل به مهر المثل خواهد شد.

۶۹- ذکر مهریه ی غیر جدی توسط عاقد

آیا ذکر مهریه غیر جدّى توسط عاقد جایز است؟

دروغ جایز نیست، مگر این که ضرورت مهمى وجود داشته باشد.

۷۰- قرار دادن «بوسه» به عنوان مهریه

آیا مهریه باید ارزش مالی داشته باشد؟ پس مثلا مهریه دو بوسه باطل است؟ بر فرض باطل بودن آیا اگر کسی با این مهر متعه کند، عقدش باطل است و آنها مرتکب زنا شده اند؟

اگر نمی دانسته مرتکب زنا نشده ولی مهرالمثل باید بپردازد.

۷۱- مهریه عندالستطاعه

آیا مهریه ی عندالاستطاعه از نظر شرعی ایراد دارد؟ آیا حق حبس که از حقوق زن است پایمال نمی شود؟

اشکال شرعی ندارد و حق زن ضایع نمی شود زیرا خودش با آن موافقت کرده است.

۷۲- فسخ بذل مهریه توسط زوجه

آیا بذل مهریه توسط زوجه (غیر معوض) قابل فسخ می باشد؟ زوج ادامه ی زندگی زناشویی را به کسر مهریه توسط زوجه مشروط کرده بود و بعد از صورت گرفتن این امر (پس از آخرین امضاهای قانونی) منکر شد و جهت دادخواست طلاق اقدام نمود (فریب در وعده).

در صورتیکه زوج، زوجه را در این زمینه فریب داده بخشش او باطل است.

۷۳- رجوع به بذل در عدّه طلاق خلع

بنده و خانمم با شکایت و تقاضای ایشان به عنوان خوانده به صورت طلاق خلعی از یکدیگر جدا شده‌ایم اما نامبرده قبل از پایان عده و بدون اطلاع اینجانب اقدام به شکایت مبنی بر تقاضای مهریه نموده است، با توجه به اینکه طلاق در اردیبهشت ماه سال ۱۳۸۸انجام شده و برگه احضاریه شورای حل اختلاف تازه به دست من رسیده و در تمام این مدت به هیچ عنوان راضی به زندگی مجدد با ایشان نبوده و نمی‌باشم خواهشمند است بفرمایید آیا مهریه به ایشان تعلق می‌گیرد یا خیر؟

در طلاق خلع هرگاه زن قبل از پایان عدّه تقاضای بازگشت بذل کند باید به او بدهد و طلاق مبدّل به طلاق رجعی می شود و شوهر حقّ رجوع دارد و لازم است زن در حین بازگشت به مهریه قبل از گذشتن عدّه به شوهر اطلاع دهد.

۷۴- مشخص نکردن نوع سکه در مهریه

اگر در عقد نامه (عقد دائم) مشخص نشده باشد ملاک مهریه چه نوع سکه ی بهار آزادی است، آیا می توان داماد را به پرداخت نوع کامل یا گران تر آن ملزم نمود؟

ظاهر سکّه، سکّه کامل است اما نوع معینی از آن را نمی شود تحمیل کرد.

=============================

تقویم مهریه به نرخ روز تئورى پول: اولین بار این نظریه را آقاى دکتر مهدى‏شهیدى در کلاسهاى خود مطرح کردو سپس درسال ۱۳۶۸ آن را در کتاب سقوط تعهدات به چاپ رساند.

قبل از ورود در بحث لازم است‏بدانیم که ما در پیرامون خود دو نوع مال داریم; اموال مادى و اموال اعتبارى. وجود اموال مادى مانند خانه و اتومبیل را مى‏توان لمس و حس نمود اما اموال اعتبارى وجود ملموس و محسوس ندارند ولى ارزش و اعتبار خود را از قانون کسب کرده‏اند و از اهمیت‏خاصى در اجتماع برخوردار هستند. حق مخترع و مؤلف و پول از جمله اموال اعتبارى محسوب مى‏شوند.

پول که در روابط اقتصادى هر جامعه نقش اساسى را ایفا مى‏کند بر اثر مرور زمان و تغییر در روابط اجتماعى در طول سالیان به صورت امروزى در آمده است. مرورى کوتاه بر تاریخ به ما نشان مى‏دهد که انسانها در جوامع ابتدایى براى تامین نیازهاى خود به معاوضه مى‏پرداختند یعنى آنچه را مازاد بر احتیاج خود داشتند داده و آنچه را نیاز داشتند مى‏گرفتند. در این دوران اموال مادى مانند گندم ، نمک یا پارچه نقش پول امروزى را بازى کردند. بعدها براى سهولت، سکه هاى طلا و نقره به جاى کالاهاى مذکور رایج گردید در این دوران پول وجود مادى داشته و از اموال مادى به حساب مى‏آمد. به مرور اوراقى به نام اسکناس که حمل و نقل آن آسانتر بود جاى سکه هاى رایج را گرفت. در ابتداى پیدایش اسکناس و تا مدتها بعد از آن با این که طلا جاى خود را به اسکناس داده بود اما باز هم پشتوانه اسکناس محسوب مى‏شد در این صورت چون میزان پشتوانه اسکناس مقدار معینى طلا بود، پول یک موجود واقعى محسوب مى‏شد اما امروزه که پشتوانه پول کشورها را طلا و جواهرات موجود در خزانه دولت تشکیل نمى‏دهد و عوامل دیگرى نظیر توانایى هاى علمى و صنعتى پشتوانه پول هستند، دیگر نمى‏توان طلا را پول حقیقى و اسکناس را نماینده آن طلا و جواهرات دانست. پول در مفهوم امروزى یک ارزش اعتبارى و غیر عینى مبادلاتى است که اسکناس نماینده واحد آن مى‏باشد. ارزش مبادلاتى این اسکناسها با گذشت زمان کاهش یافته یا بطور استثنایى ممکن است افزایش یابد، در نتیجه اسکناس صدر یالى امروز همان اسکناس صد ریالى بیست‏سال پیش نیست اگر چه همان نام را بر خود حفظ کرده است. (۶)

پس از ذکر مقدمه بالا در مورد پول، بخوبى مى‏فهمیم که چرا وقتى که زوج تعهد بر پرداخت وجه نقد به عنوان مهریه مى‏کند، زمانى به تعهد خود عمل کرده است که مقدار وجه نقدى با همان قدرت و ارزش واقعى زمان عقد به زوجه بپردازد، نه میزان شماره‏اى اسکناس را که نماینده ا ست. به بیان دیگر امروز زوج آن مقدار پول به زوجه طلبکار است که مالیت آن معادل مالیت مهریه در زمان انعقاد عقد و از جهت ارزش مبادلاتى مساوى آن باشد. حال اگر اسکناسهایى که زوج بیست‏سال پیش تعهد به پرداخت آن کرده قدرت خرید یک دستگاه اتومبیل را داشته امروز هم باید همان قدرت را دارا باشد. بر عکس هرگاه زوج متعهد به پرداخت مال عینى مثلا ۲۰۰ سکه طلا باشد، هر زمان ۲۰۰ سکه طلا را به زوجه بپردازد، برائت‏حاصل مى‏کند، آیا در این مورد زوج مى‏تواند به بهانه بالا رفتن قیمت طلا از تعهد خود شانه خالى کند؟ در مورد پرداخت مهریه زمانى که وجه نقد است نیز باید چنین باشد یعنى زوج هنگامى دین خود را ادا مى‏کند که به میزان همان موجود اعتبارى و با همان قدرت زمان عقد، اسکناسهایى را که نماینده این موجود اعتبارى است‏به همسر خود بپردازد. گفتیم که این امر نه تنها در مورد مهریه بلکه در تمام دیون پولى صادق است چنان که حقوقدان مذکور در تالیف خود با توجه به کاهش مستمر ارزش اسکناس ، لازم دانسته‏اند که نحوه احتساب میزان پولى که مدیون باید پس از انقضاى مدتى از آخرین مهلت اداى دین، تسلیم بستانکار کند ، با وضع مقرراتى مناسب، مشخص شود دیدیم که پس از مدتى قریب ده سال قانونگذار این نظریه را در مورد مهریه اعمال نمود. همچنین مجمع تشخیص مصلحت نظام در تاریخ ۲۱/۹/۷۶ نظر خود را در مورد خسارات و هزینه‏هاى مذکور در تبصره ۲ قانون اصلاح موادى از قانون صدور چک مصوب ۱۰/۳/۷۶ اعلام و تصریح نمود که خسارت تاخیر تادیه بر مبناى نرخ تورم که توسط بانک مرکزى جمهورى اسلامى ایران اعلام مى‏شود از تاریخ چک تا زمان وصول آن باید محاسبه گردد. به این ترتیب ایرادى که ممکن بود بر این نظریه وارد شده و تصور شود که پرداخت مبلغ اضافى به زوجه همان خسارت تاخیر تادیه است منتفى خواهد بود هر چند که با توجه به ماهیت‏خسارت تاخیر تادیه اصولا قیاس این دو با یکدیگر قیاس مع الفارق بشمار مى‏آید; زیرا به موجب ماده‏۷۱۹ قانون آئین دادرسى مدنى در مورد تعهداتى که موضوع آن پرداخت وجه نقد است، هر گاه متعهد در اجراى تعهد خود تاخیر کند، به میزان دوازده در صد در سال مى‏بایست‏خسارت تاخیر تادیه بپردازد. طرفین قرار داد به کمتر از میزان فوق مى‏توانستند توافق کنند اما دریافت‏بیش از دوازده درصد در سال به عنوان خسارت تاخیر تادیه ممنوع بود. پس از انقلاب اسلامى، شوراى نگهبان خسارت تاخیر تادیه و پرداخت آن را غیر شرعى اعلام نمود و سپس در مورد بانکها; مقررات خاصى، دریافت این رقم را مجاز اعلام داشت. و حال در مورد سایر تعهدات پولى با توجه به مصوبه مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز، شکى در قانونى بودن دریافت‏خسارت تاخیر تادیه باقى نمى‏ماند اما میزان این خسارت بر خلاف سابق دوازده درصد در سال نیست و با توجه به شاخص بانک مرکزى معین مى‏شود. اما در هر حال همانطور که گفته شد، پرداخت مهریه به نرخ روز از جهت ماهیت‏با خسارت تاخیر تادیه تفاوت دارد. خسارت تاخیر تادیه خسارت تاخیر در انجام تعهد است منتها تعهدى که موضوع آن پرداخت وجه نقد مى‏باشد. هنگامى که موضوع تعهد پرداخت وجه نقد نبوده مثلا احداث یک دستگاه خانه باشد، طرفین مى‏توانند در مورد خسارت تاخیر در انجام تعهد با یکدیگر توافق نمایند، مثلا قرار بگذارند که اگر خانه در مدت یک سال به اتمام نرسید براى هر روز تاخیر ، متعهد روزانه مبلغ معینى به متعهدله بپردازد . بنابراین خسارت تاخیر تادیه هم خسارت تاخیر در انجام تعهد است که این خسارت نیز علاوه بر مهریه‏اى که به نرخ روز تقویم شده از زوج قابل مطالبه خواهد بود و این دو با یکدیگر مغایرتى ندارند.

عده‏اى پرداخت مهریه را بر اساس نظریه مذکور، ربا مى‏پنداشتند که مسلم است‏با توجه به شرایط ربا که در کتب فقهى نیز مذکور است، (۷) ربا در این مورد صادق نخواهد بود. ربا بر دو نوع است رباى معاملى که ضمن معامله‏اى که مورد آن حتما باید مکیل و موزون باشد محقق خواهد شد که در مورد پول اصولا سالبه به انتفاء موضوع است زیرا پول نه مکیل است و نه موزون و اصولا از اموال مادى محسوب نمى‏شود و رباى قرضى که در عقد قرض محقق مى‏شود مثل اینکه شخصى صدهزار تومان قرض مى‏دهد که صد و بیست هزار تومان پس بگیرد. اما مسلم است که مهریه قرض محسوب نمى‏شود، بنابراین احتمال ربا در این خصوص هم منتفى است.

ب – مفهوم وجه رایج: گفتیم که مقررات ماده واحده مذکور در مورد مهریه‏اى است که وجه رایج‏باشد، حال لازم است مفهوم وجه رایج روشن شود.

وجه رایج وجهى است که سیستم بانکى با حکومت هر کشور آن را به عنوان پول معتبر آن کشور اعلام مى‏کند. مثلا زمانى وجه رایج کشور با معیار “قران” معین مى‏شد و اینک وجه رایج ایران “ریال” است. ارزهاى خارجى که به تناسب معادل ریالى خود ارزش دارد، در معاملات داخلى در حکم کالا به شمار مى‏آید. (۸) و هر چند باتوجه به راى وحدت رویه شماره ۹۰ مصوب ۴/۱۰/۵۳، ارزهاى خارجى نیز پول محسوب مى‏شوند. و ممکن است‏به عنوان مهریه قرار داده شوند، اما از نظر حقوقى وجه رایج محسوب نمى‏شوند. بنابراین هر گاه عقد نکاحى در ایران واقع شده و مهریه مثلا ۵۰۰ فرانک تعیین شود، تکلیف زوج در پرداخت مهریه چه خواهد بود؟ آیا مى‏توان از ماده واحده مذکور در این مورد نیز استفاده کرد یا با توجه به متن ماده واحده باید با تفسیر مضیق، آن را مخصوص مهریه‏هایى دانست که وجه رایج ایران است.

اگر بدون توجه به نظریه‏اى که در مورد پول ذکر شد و صرفا با توجه به نص ماده واحده بخواهیم در این مورد قضاوت کنیم باید معتقد باشیم که منظور از وجه رایج همان پول رایج ایران است‏بخصوص که شاخص بانک مرکزى جمهورى اسلامى اختصاص به کشور ما دارد و در سایر موارد قابل استناد نیست. اما این تفسیر با آنچه که قبلا در مورد پول گفتیم منافات دارد و دانستیم در هر مورد که دین پول باشد، مدیون به هنگام اداى دین باید همان قدر و ارزشى را به طلبکار بپردازد که پول مورد تعهد به هنگام بر عهده گرفتن تعهد، داشته است. بنابراین هر چند ماده واحده مذکور در مورد مهریه‏اى است که وجه رایج‏باشد اما این امر منافاتى با اجراى نظریه مذکور در مورد سایر پولها ندارد، منتها نرخ تورم در مورد پولهاى غیر رایج ایران، باید با شاخصهاى بین المللى سنجیده شود. بنابراین منظور از وجه رایج در ماده واحده مذکور، وجه رایج ایران است; اما اگر پول رایج کشور دیگرى به عنوان مهر در عقد ذکر شده باشد، زوج با پرداخت مهریه به همان ترتیبى که ذکر شد، برائت‏حاصل خواهد کرد نه با پرداخت میزان شماره‏اى ارز خارجى.

ج – نحوه محاسبه‏و پرداخت‏مهریه: قانونگذار در مورد محاسبه مهریه فرمولى تعیین نموده به این ترتیب که متوسط شاخص بها در سال قبل، تقسیم‏بر متوسط شاخص بها در سال وقوع عقد ضربدر مهریه مندرج در عقدنامه مى‏شود. (۹)

مثلا اگر مهریه درسى سال قبل (سال وقوع عقد) یکهزار تومان و شاخص‏هزینه زندگى در همان سال ۱۰۵ بوده است و شاخص هزینه در سال قبل (پرداخت مهریه) ۱۰۰ شده است،۱۰۰۵×۱۰۰۰ زوج باید ۲۰۰۰۰ ریال به زوجه بپردازد.

تذکر این نکته ضرورى است که زن همواره مى‏تواند مهر خود را مطالبه نماید اما چون به دلایل عاطفى و فرهنگى معمولا به هنگام اختلاف، مهر مطالبه مى‏شود، این تصور غلط رواج یافته که:

اولا – مهر فقط هنگام طلاق پرداخت مى‏شود و ثانیا – اگر زن خواهان جدایى باشد، حقى بر مهر ندارد. این تصور به هیچ وجه صحیح نیست و زن مى‏تواند مهر خود را بلافاصله پس از عقد یا سالها پس از آن مطالبه کند و این امر ارتباطى با طلاق و جدایى ندارد، منتها معمولا زمانى که زن خواهان جدایى است‏براى جلب رضایت مرد از دریافت مهر خود صرف نظر مى‏کند. بنابراین هرگاه مهریه عین معین از قبیل طلا، خانه یا اتومبیل باشد، به هنگام مطالبه عینا باید به زن تسلیم شودو اگر وجه رایج‏باشد، به‏طریق فوق محاسبه و پرداخت‏خواهد شد.

همچنین باید توجه داشت که زوجین مى‏توانند هنگام عقد، ترتیب دیگرى براى پرداخت مهریه اتخاذ کنند مثلا زن بر مرد شرط کند که هر گاه پس از مدت ۵ سال بخواهد مهر او را بپردازد بدون توجه به شاخص بانک مرکزى مبلغ معینى را پرداخت نماید. در این صورت طبق توافق طرفین عمل خواهد شد.

در صورتى که زوج تقاضاى صدور اجازه طلاق نماید، دادگاه مکلف است مهریه را بر اساس فرمولى که گفته شد تعیین نماید. و در صورتى که زوجه خواهان جدایى باشد، مهریه به همین ترتیب تعیین خواهد شد، اما هزینه دادرسى ابتدا به میزان بهاى خواسته بر اساس مهر المسمى توسط زوج باید پرداخت‏شود و چنانچه حکم به نفع وى صادر شد، زوج مکلف است علاوه بر پرداخت مهریه طبق ضابطه مذکور ، هزینه دادرسى و ما به التفاوت هزینه ابطال تمبر را (ما به التفاوت تمبر ابطال شده به میزان مهرالمسمى و تمبرى که به میزان مهریه تعیین شده در حکم دادگاه باید ابطال گردد) نیز بپردازد.

چون سند نکاح از اسناد رسمى لازم الاجراست ، زوجه مى‏تواند از طریق اجراى ثبت و با معرفى مالى از شوهر، مهریه خود را وصول کند. همچنین مى‏تواند همزمان با تقدیم دادخواست‏به دادگاه، مالى از اموال شوهر را معرفى و تقاضاى بازداشت آن را نماید، در این صورت هر گاه زوج از پرداخت مهریه به موجب حکم دادگاه امتناع کند، از محل فروش اموال بازداشت‏شده، مهریه پرداخت‏خواهد شد.

ممکن است این ایراد به ذهن برسد که زوجه به اختیار خود در مطالبه مهریه تاخیر کرده، بنابراین چرا مسؤولیت این تاخیر بر مرد تحمیل مى‏شود؟ در پاسخ باید گفت: داین متعهد است که فورا به تعهد خود عمل کند حتى اگر متعهدله درخواست نکرده باشد. بنابراین زوج که متعهد به پرداخت مهریه است مى‏بایست فورا تعهد خود را انجام مى‏داده و حال که تاخیر کرده، علاوه بر انجام اصل تعهد یعنى پرداخت مهریه به طریقى که ذکر شد، باید خسارت تاخیر در انجام تعهد را نیز بپردازد، مضافا بر اینکه هر ذى حقى مى‏تواند حق خود را در هر زمان که بخواهد مطالبه کند و تاخیر در این امر خدشه‏اى بر حق وارد نمى‏سازد.

د- پرداخت مهریه پس از فوت زوج: مهریه دین است و بر ذمه زوج قرار دارد، هرگاه که زوج قبل از پرداخت مهریه فوت کند، مهریه که از دیون ممتازه محسوب مى‏شود باید از ما ترک او پرداخت‏شود، در این صورت هرگاه پس از فوت بلافاصله مهریه از ما ترک متوفى پرداخت‏شود، ملاک محاسبه تاریخ فوت خواهد بود اما اگر ترکه تقسیم نشده و مهریه پرداخت نشده باشد و مثلا پنج‏سال پس از فوت پرداخت‏شود در این صورت طبق نظریه مذکور، زمان پرداخت دین، ملاک محاسبه خواهد بود نه زمان فوت، زیرا تا پرداخت مهریه ، دین همچنان بر ذمه زوج متوفى باقى خواهد بود

No votes yet.
Please wait...

درباره ی ابوالقاسم شم آبادی

(حقوق عمومی) -مدرس دانشگاه-صاحب امتیاز انتشارات حقوقی عدلیه-ارتباط با ابوالقاسم شم آبادی: shamabadi.abolghasem@yahoo.com تلفن: ۰۲۱۶۶۹۲۱۰۰۲ ۰۲۱۶۶۵۸۱۷۴۸

همچنین ببینید

دانلود سوالات دکتری حقوق بین الملل ۹۸

برای دانلود سوالات روی عبارت ذیل کلیک کنید: سوالات دکتری حقوق بین الملل ۹۸دریافت Rate …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *