دکتر حسین میرمحمد صادقی: نفس دفاع، قصاص را ساقط می‌کند

 استاد دانشگاه
در بحث دفاع مشروع، استثنا بر اصل است. اصل بر  این است که اگر کسی نیاز به حمایت دارد باید به مراجع و نیروی انتظامی مراجعه کند، به عبارت دیگر نباید افراد قانون را در دستان خود گرفته و درصدد دفاع از خود برآیندالبته ناگفته نماند دربرخی موارد امکان توسل به نیروی انتظامی وجود ندارد، در این مواردحق دفاع در قانون به رسمیت شناخته شده است. طبق قانون اگر فردی در مقام دفاع از خود به دیگری ضرب و جرحی وارد کند مسئولیتی نخواهند داشت. ولی باتوجه به اینکه موضوع دفاع مشروع استثنا بر اصل است، طبعا باید شرایطی برای این دفاع وجود داشته باشد و در صورتی که جمیع این شرایط احراز نشود عمل فرد دفاع مشروع محسوب نمی‌شود. برای مثال حمله و تهاجم باید فعلی باشد و نه آتی، یعنی برای مثال وقتی فردی، شخصی را تهدید کند که در آینده وی را مورد حمله قرار خواهد داد فرد نمی‌تواند فعلا که امکان دسترسی به نیروی انتظامی وجود دارد از این شرایط استفاده کند.  طبق قانون در دفاع مشروع، باید دفاع با حمله متناسب و بیش از حد ضرورت نباشد. برای مثال در بحث تعرض، وقتی خانمی توسط فردی مورد تعرض قرار می‌گیرد درصورتی که خانم می‌تواند با ضربه سبک از خود دفاع کند، نباید ضربات مهلک به فرد مهاجم وارد کند و اگر ضربات مهلک به فرد وارد کند نسبت به این ضربات مسئولیت خواهد داشت. بنابراین دفاع باید با حمله متناسب باشد. مورد دیگر که در دفاع باید مورد توجه قرار گیرد این است که دفاع، باید ضرورت داشته باشد یعنی امکان مراجعه به نیروی انتظامی برای حمایت از فرد وجود نداشته باشد اگر این موارد وجود نداشته باشد طبیعی است که فرد درمقام دفاع نبوده بلکه قصد انتقام‌جویی داشته وبحث دفاع مشروع منتفی بوده و فرد در برابر قتل یا ضربات وارده مسئولیت خواهد داشت. در پرونده‌های اخیر به ویژه پرونده افسانه نوروزی، نظر قاضی در آرای اولیه بر این بود که دفاع بیش از حد ضرورت بوده و وی در حد بسیار کمتر می‌توانسته از ناموس خود دفاع کند. برای مثال وقتی فردی در معرض تعرض بوده و فرد می‌توانسته با یک ضربه به دست وی، مانع تعرض شود دیگر نمی‌تواند ضربات بیشتری بر فرد مهاجم وارد کند و اگر ضربات بیش از ضرورت باشد بحث دفاع مشروع منتفی است.  البته قانونگذار در قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ طرحی را پیشنهاد کرده که به‌نظر بنده برای زنانی که مورد تعرض قرار می‌گیرند پیش‌بینی خوبی است. در این قانون آمده است اگر نفس دفاع محرز باشد ولی از مراتب آن تجاوز شود قصاص ساقط می‌شود و فقط دیه و تعزیر برای فرد مدافع در نظر گرفته می‌شود. فردی که در مقام دفاع، فراتر از حد عمل کند (ضرباتی بیش از حمله وارد کند)قابل تعزیر خواهد بود ونه قابل قصاص، که به نظر بنده این طرح برای حمایت مضاعف از افرادی که درصدد دفاع مشروع بوده‌اند ولی صدمات بیش از حد دفاع به مهاجم وارد کردند، بسیار خوب است قانون در زمینه دفاع مشروع کامل است. در گذشته قانون در این زمینه نقص داشت زیرا فردی که در مقام دفاع از خود ضرباتی به شخصی وارد می‌کرد اگر ضربات بیش از حد دفاع بود فرد قصاص می‌شد. ولی در قانون جدید این نقص برطرف شده است. باید مد نظر داشت دفاع استثنا بر اصل است بنابراین نمی‌توان گفت فرد مدافع به هر شکلی می‌تواند از خوددفاع کند و مسئولیتی برای وی وجود ندارد.
منبع: قانون
No votes yet.
Please wait...

درباره ی ابوالقاسم شم آبادی

(حقوق عمومی) -مدرس دانشگاه-صاحب امتیاز انتشارات حقوقی عدلیه-ارتباط با ابوالقاسم شم آبادی: shamabadi.abolghasem@yahoo.com تلفن: ۰۲۱۶۶۹۲۱۰۰۲ ۰۲۱۶۶۵۸۱۷۴۸

همچنین ببینید

با شاخه کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرمشناسی و منابع آزمون برای سال ۹۸ و ۹۹ آشنا شوید

اطلاعات کاربردی درباره این شاخه: یکی از دو شاخه های پرطرفدار حقوق، شاخه جزا و …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *