سرخط خبرها

دیدگاه های مثبت و منفی درباره اجرای علنی مجازات

نویسنده: مهیار ثقفی*

 بررسی اجرای علنی مجازات و آثار جرم شناسی آن
امروزه اجرای علنی مجازات در میان عموم مردم و اهل فن به ویژه میان جرم شناسان، موافقان و مخالفان خود را دارد. فقها و علمای حقوق کیفری هر کدام در راستای حمایت یا رد این عمل، دلایل و نظریاتی ارائه کرده اند. اصطلاح ملاعام به جماعت بسیار از مردم گفته می شود و معنای همگانی را می رساند. در ادامه با توجه به مطالب بالا، به بررسی آثار مثبت و منفی اجرای علنی مجازات از نگاه جرم شناسانه خواهیم پرداخت.

آثار مثبت اجرای علنی مجازات

الف- ارعاب و بازدارندگی فردی و اجتماعی
باید گفت با اجرای کیفر در ملاعام مجرمین بالقوه منظره خفت بار اجرای کیفر را برای خود تداعی می کنند و همین امر باعث می شود آنها در مقابل وسوسه ها تسلیم نشده و مرتکب بزه نشوند. در پیروی همین امر اجرای علنی کیفر در جامعه باعث می شود مجرمین بالقوه که قصد ارتکاب جرم را دارند با دیدن مجازات ترس و دلهره یی در وجودشان پدیدار شود و آنها را از ارتکاب بزه، به دلیل دیدن پیامد ننگین آن باز دارد. در متون فقهی نیز برخی از فقها به بحث زجر یا انزجار به معنی باز ایستادن اشاره کرد ه اند و دست قاضی را برای اجرای علنی حدود با توجه به تشخیص مصلحت بازگذاشته اند. فیلانژیری در قرن ۱۸ در کتاب خود تحت عنوان علم قانونگذاری اشاره می کند که وجود مجازات در دور نگهداشتن انسان ها از جرم از طریق نمایش رنج و عذاب هایی که در صورت ارتکاب نصیب شان خواهد شد توجیه می شود.

ب ـ تنبیه و اصلاح بزهکار
عده یی از جرم شناسان معتقدند که اجرای علنی مجازات موجب تطهیر و اصلاح شخص مرتکب می شود، زیرا او پس از تحمل مجازات به عنوان کفاره گناه خود و مطلع شدن مردم از گناه او درصدد اصلاح بر می آید و راه صواب را پی می گیرد و احیانا دوباره مرتکب جرم نمی شود.

ج- اصلاح جامعه
مونتن در فرمول عنوان شده خود می گوید: کسی را که اعدام می کنند اصلاح نمی کنند بلکه افراد دیگر جامعه را با اعدام جنایتکار اصلاح می کنند. در سایه اجرای علنی کیفر به ویژه اجرای مجازات در محل ارتکاب جرایم می توان امیدوار بود احساس عدم امنیت و نظم مختل شده حاصل از ارتکاب بزه از بین رفته و دوباره شرایط به حالت قبل بر گردد.

د- جلوگیری از شایعه سازی در اجرای کیفرها
اجرای علنی کیفرها باب سوءاستفاده و تبعیض در قانون و اجرای مجازات را برای افراد ذی نفوذ و دارای قدرت و ثروت بسته و دستگاه قضایی، به ویژه قضات و ماموران اجرای احکام را از اتهام اخذ رشوه، پارتی بازی و سایر سوءاستفاده های غیرقانونی مبرا می سازد، زیرا در صورتی که مجازات ها در اتاق های بسته انجام شود این شائبه را ایجاد می کند که ممکن است دراجرای مجازات افرادی خاص، عدالت آن گونه که باید رعایت نشده باشد و همین نگاه بدبینانه به سیستم قضایی باعث بدگمان شدن و بی اعتمادی افراد جامعه خواهد شد.

هـ- نمایش قبح جرم به جامعه و پیشگیری از تعطیلی کیفرها
بدیهی است که یکی از اهداف مجازات هاتاثیر نمادین آنها است. به این معنی که چگونگی و میزان مجازات و درجه قبح عمل مجرمانه را از نظر جامعه منعکس کرده و می تواند در دراز مدت بر قضات و افراد جامعه درباره هر جرم خاص اثر بگذارد.

وـ شناساندن چهره واقعی بزهکار به اجتماع
جامعه در مقابل جرم انجام یافته آسیب دیده است و لذا آسیب زنندگان نباید مصون از تحقیر و سرزنش اجتماع باشند. این تحقیر جزای عدم توجه به مقررات است که جامعه به آنها احترام می گذارد و حریم آنها را محفوظ می دارد. عدم رعایت و حفظ حریم اجتماعی موجب می شود تا متجاوزان تنبیه شوند و در عین حال با دور کردن و منزوی کردن آنها از اجتماع و کشیدن دیوار بین آنها و دیگر افراد جامعه متنبه شوند و سابقه زندگی آنها مخدوش شود.

زـ برقراری نظم و آرامش عمومی
پایه گذاران مکتب نیوکلاسیک فرانسه معتقدند که مجازات باید موجب آرامش و تسکین افکار عمومی شود و مجرم در حین اجرای مجازات متنبه شده و نتایج اعمال بد خود را درک کند. اعمال عقوبت را باید به اطلاع مردم رساند تا وقوف بر آن اثر تهدیدی کیفر حاصل شده و مردم جدیت دستگاه عدالت جزایی را در مقابله با بزهکار شاهد باشند. بنابراین شایسته است که مقامات قضایی در مواردی از پیش، مردم را آگاه ساخته تا با حضور آنها اجرای کیفر انجام شود. بنابراین اجرای کیفر مخصوصا در محل ارتکاب جرم خود می تواند متضمن امنیت و آرامش عمومی باشد و نظم مختل شده در اثر جرم را به دامان جامعه بازگرداند و باعث ایجاد حسن امنیت و آرامش ناظران مجازات شود.

آثار منفی اجرای علنی مجازات

الف- از بین بردن زمینه اصلاح و بازپروری بزهکار
مهم ترین هدف دفاع اجتماعی، دوباره اجتماعی کردن مجرم و ایجاد زمینه اصلاح و بازپروری مرتکب جرم است.
یکی از دلایلی که مخالفان اجرای علنی مجازات ارائه می کنند، این است که اجرای علنی مجازات باعث از بین رفتن شخصیت، حیثیت و اعتبار مجرم می شود و این تحقیر او را جسورتر ساخته و دیگر او واهمه یی از اجرای مجازات در علن را ندارد، چرا که جایگاه خود را از دست رفته می بیند. در نتیجه منتقدین معتقدند که اجرای علنی مجازات نه تنها توان ایجاد زمینه اصلاح و بازپروری مجرم را ندارد بلکه در شرایطی می تواند حتی جرم زا باشد.

ب- ایجاد حس انتقام و کینه در بزهکار
با اجرای علنی کیفرها در جامعه عملابه پاشیدن بذر کینه و انتقام در نهاد بزهکار اقدام کرده و باعث به انحراف کشاندن آنها به سوی رفتارهای ناهنجارتر خواهیم شد. لذا باید اعتراف کرد که اجرای مجازات به صورت علنی و بدون استفاده از مطالعات روانشناسی و جامعه شناسی، نه تنها ریشه بزهکاری را خشک نمی کند بلکه خود، جرم آفرین است. به این جهت است که گفته شده مجازات نباید واکنشی علیه بدی باشد، زیرا هم بی عدالتی است و هم جرم آفرین است.

د- اشاعه جرم در جامعه (جرم آفرینی)
تماشای مناظر وحشتناک اعدام و تازیانه مجرمان موجب از بین رفتن احساسات افراد شده و سرانجام مردم را تحریک به ارتکاب جرم می کند. همچنین باعث می شود، ایشان حین ارتکاب جرم و جنایت هولناک با خونسردی تمام عمل خود را انجام دهد و هیچ گونه حس ندامت، پشیمانی و عذاب وجدان نداشته باشد. علاوه بر اینکه در برخی موارد اجرای کیفر در ملاعام موجب آشنایی سایر بزهکاران احتمالی با ترفندها و شیوه های ارتکاب جرم توسط مجرمان حرفه یی می شود، هنگامی که بزهکار در ملاعام مجازات می شود و وی با گام های استوار و گردنی برافراشته به سوی طناب دار می رود و به ویژه اینکه مطبوعات نیز با قهرمان سازی های ژورنالیستی مجرم را همچون قهرمان فیلم های خشونت بار جلوه گر می سازند، این موارد موجب شده که افراد جاهل و اشخاصی که دچار کمبودهای شدیدعاطفی هستند صرفا به خاطر کسب شهرت و معروفیت اقدام به جنایات مشابه کنند.

هـ- بروز طغیان و شورش عمومی
عده یی از جرم شناسان مخالف اجرای علنی مجازات، معتقدند که اجرای مجازات های بدنی در ملاعام سبب بروز طغیان، شورش عمومی و تهییج مردم علیه هیات حاکمه شده و همچنین کشورهایی که اجرای مجازات ها را به این شکل تجویز کرده اند بیشتر دچار اغتشاش شده اند. لذا ایشان معتقدند که اجرای کیفرها به طور علنی باعث قیام وابستگان محکوم علیه، دیگر افراد و اجتماع می شود، زیرا آنها بر خلاف محکوم کنندگان و مجریان قانون، شخصیت مجرم را به خوبی می شناسند و به علت جرمش وقوف کامل دارند و محققا اجرای چنین مجازاتی را در حق او به دور از عدالت می دانند. البته نا گفته نماند تجربه نشان داده چنین درگیری ها و اغتشاشاتی بیشتر حین اجرای علنی مجازات درباره مجرمان سیاسی بوده نه تمام مجرمان.

ز- عدم رعایت اصل شخصی بودن مجازات ها
به نظر می رسد اجرای علنی کیفر با اصل شخصی بودن مجازات ها منافات دارد، چرا که موجب لکه دار شدن اعتبار و حیثیت خانوادگی اطرافیان بزهکار را فراهم می آورد. و در نتیجه نگاه اجتماع نسبت به آنها تغییر کرده و این گونه طرز تلقی ها مشکلات فراوانی از جمله انگشت نما شدن، مشکلات شغلی، تحصیلی، ازدواج و… را هم برای مرتکب و هم اطرافیان او به بار می آورد. یکی دیگر از جرم شناسان در این زمینه می گوید: بیندیشید برای کسان او که برای ابد داغ ننگ بر پیشانی دارند در میان خودخواهی ها و بی خبری ها و خون خواهی، بیندیشید بر خون ننگی که بر خانواده او پاشیده می شود و زایل شدنی نیست .

*کارشناس ارشد حقوق جزا و جرم شناسی

 روزنامه اعتماد، شماره ۲۶۱۰ به تاریخ ۱۷/۱۱/۹۱، صفحه ۱۱ (حقوق) 

No votes yet.
Please wait...

درباره ی ابوالقاسم شم آبادی

(حقوق عمومی) -مدرس دانشگاه-صاحب امتیاز انتشارات حقوقی عدلیه-ارتباط با ابوالقاسم شم آبادی: shamabadi.abolghasem@yahoo.com تلفن: 66965272 -021

همچنین ببینید

بلیط هواپیما – ticketyab.com

سامانه تیکت یاب یک موتور جستجو گر بلیط هواپیما می باشد که بلیط های چارتری و بلیط …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *