سرخط خبرها

دفاع جهانی برای حفاظت از کودکان در فضای اینترنت

کودکان امروز در دنیایی متفاوت زندگی می‌کنند. سرگرمی‌ها، آموزش، روابط اجتماعی و نیز شیوه‌های اجتماعی شدن آن‌ها تحت تاثیر دگرگونی‌های ناشی از پیشرفت و فراگیر شدن تکنولوژی‌های نوین ارتباطی شکل خاص و منحصر به فردی به خود گرفته است. دسترسی وسیع و ساده کودکان به اینترنت و در عین حال وجود خطرات اجتناب‌ناپذیر در این پهنه گسترده پرسش‌هایی را درخصوص اقدامات حقوقی صورت گرفته برای جلوگیری از ورود لطمه به کودکان در دنیای مجازی و اقدامات قانونی لازم برای حفاظت آنها پدید آورده است.

کودک هزاره سوم این سعادت را داشته است که از همان سال‌های خردسالی با فناوری‌های حیرت‌انگیز آشنا ‌شود. او خیلی سریع با دسترسی به ابزارهایی چون رایانه‌های شخصی و تلفن‌های همراه هوشمند به پهنه بی‌کران اینترنت راه پیدا می‌کند و بخش قابل توجهی از هویت خود را تحت تاثیر فضای مجازی شکل می‌دهد. در سراسر جهان کودکان و نوجوانان بخشی از اوقات خود را به درگیر شدن با بازی‌های آنلاین می‌گذرانند و گاه از شبکه‌های اجتماعی برای آشنایی با همسن و سال‌های خود و آزمودن چگونگی ارتباط با دیگران استفاده می‌کنند. بی‌تردید فراگیر بودن تکنولوژی‌های مربوط به فضای مجازی محدود کردن دسترسی کودکان و نوجوانان را به امری ناممکن تبدیل می‌کند. رایانه‌های خانگی و تلفن‌های هوشمند به سهولت در دسترس طیف وسیعی از کودکان در بسیاری از نقاط جهان است و دریچه‌ای به سمت دنیایی ناشناخته را برای آنها باز می‌کند.‌

حضور کودک در چنین جهان گسترده‌ای مزایا و کارکردهای مثبت دارد؛ دسترسی کودک به جریان عظیم گردش اطلاعات، امکان آشنایی وی با بسیاری از ناشناخته‌ها را فراهم می‌آورد. اما از سوی دیگر تجربه حدود دو دهه حضور اینترنت در جوامع انسانی نشان می‌دهد که همه چیز به کیفیتی که در نگاه اول به نظر می‌رسد نیست و استفاده از این فضای مجازی می‌تواند آسیب‌ها و گاه خطراتی را برای کاربران، به خصوص کاربران آسیب‌پذیرتر مانند کودکان و نوجوانان در پی داشته باشد.‌ در این میان پرسش‌ها و تردیدهایی در زمینه حدود آزادی استفاده از اینترنت برای کودکان، حدود گردش آزاد اطلاعات در مقابل کاربران کودک، حفاظت از حریم خصوصی کودک در فضای مجازی و نهایتا نقش مقررات حقوقی بین‌المللی برای این حفاظت و حمایت از این گروه آسیب‌پذیر که به سهولت می‌توانند در این دنیای بی‌حدومرز در معرض سوءاستفاده قرار بگیرند، مطرح می‌شود.

چه خطراتی کودکان جهان را در فضای اینترنت تهدید می‌کند؟

آسیب‌ها و خطرات بالقوه موجود برای کودکان در سراسر جهان را می‌توان در سه دسته کلی هدف‌گیری تجاری و تبلیغاتی، بهره‌برداری و استثمار جنسی کودکان و نقض حریم خصوصی آنها تقسیم کرد. گاه کودکان در اینترنت بخش قابل توجهی از اطلاعات شخصی خود را در محیط‌هایی چون اتاق‌های گفت‌وگو، شبکه‌های اجتماعی، سایت‌های بازی آنلاین و مثل آن افشا می‌کنند که جمع‌آوری غیرقانونی آنها تهدیدی جدی برای حریم خصوصی آنها به‌شمار می‌آید، چرا که هرگز مشخص نیست که این اطلاعات بدست چه کسانی می‌افتد و چگونه مورد استفاده قرار می‌گیرند. چنین وضعیتی می‌تواند کودکان را در معرض استفاده‌های تجاری از اطلاعات آن‌ها یا هدف‌گیری تبلیغاتی قرار دهد و حتی زمینه ارتکاب طیف وسیعی از جرایم علیه آن‌ها را فراهم آورد.‌ در دهه اخیر پدیده سوءاستفاده جنسی و هرزه‌نگاری کودکان که عمدتا از طریق فریب و جمع‌آوری اطلاعات کودک در فضای وب صورت می‌گیرد نگرانی جدی در جامعه بین‌المللی ایجاد کرده است. حال باید دید که حقوق بشر بین‌الملل برای جلوگیری از طعمه قرار گرفته کودکان چه راهکارهای و چارچوب‌هایی را پیش‌بینی کرده است.

مبنای حقوقی اصلی برای دسترسی آزاد کودکان به محتویات اینترنتی را می‌تواند ماده ۱۹ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی دانست. این ماده بر این نکته تاکید دارد که هر کسی از حق آزادی بیان برخوردار است که شامل آزادی تفحص، دریافت و انتقال اطلاعات می‌شود و نیز دربرگیرنده همه عقاید، قطع‌نظر از ملاحظات مرزی، خواه به صورت شفاهی، مکتوب، چاپی، به صورت هنری یا با هر رسانه دیگر به انتخاب است. به‌طور خاص‌تر ماده ۱۷کنوانسیون حقوق کودک اشاره می‌دارد که کودکان باید به تمامی منابع گوناگون ملی و بین‌المللی اطلاع‌رسانی، به‌ویژه منابعی که برای سلامت جسمی و روانی وی مفید هستند، دسترسی داشته باشند. این ماده در ادامه به تمایل کشورهای عضو به تشویق وسایل ارتباط جمعی در راستای کاربری‌های اجتماعی و فرهنگی و نیز همکاری‌های بین‌المللی دولت‌ها عضو در این زمینه تاکید می‌کند.‌

گردش آزاد اطلاعات، محدود یا نامحدود؟

با نگاهی به اسناد بین‌المللی می‌تواند ضرورت دسترسی آزاد کودکان به منابع اینترنتی و نیز ضرورت گردش آزاد اطلاعات را برداشت کرد.‌ اما چنان که پیشتر اشاره شد واقعیت‌های موجود در فضای اینترنت رویکردی حفاظتی برای کودکان را طلب می‌کند. با توجه به ماهیت خاص فضای مجازی که آثار آن فراتر از مرزهای سرزمینی دولت‌ است و مخاطبان آن در سراسر جهان به سادگی امکان دسترسی به محتویات آن را دارند، ضرورت اتخاذ اقدامات بین‌المللی برای محدودسازی برخی محتویات زیانبار و مخرب آن برای کودکان با همکاری همه اعضای جامعه بین‌الملل امری انکارناپذیر است. پهنه اینترنت فضایی است که حد و مرزی نمی‌شناسد و حتی اقدام اکثریت قریب به اتفاق کشورهای جهان به وضع مقررات حمایتی برای کودکان و پیش‌بینی قوانین در زمینه کنترل محتویات ارسال شده به فضای وب چنانچه با بی‌تفاوتی اقلیتی کوچک از کشورها در این زمینه همراه باشد، نمی‌تواند مانعی برای در معرض خطر قرار گرفتن کودکان و دسترسی آن‌ها به محتویات زیانبار باشد.

میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی بر لزوم تضمین آزادی بیان که شامل انتقال و دریافت آزادنه اطلاعات از طریق هر رسانه‌ای می‌شود تاکید دارد، اما باید دقت داشت که این حق از جمله معدود حقوقی است که توسط این سند بین‌المللی مشمول محدودیت شده است. میثاق بدین نکته اشاره می‌دارد که اعمال حقوق تصریح شده در ماده ۱۹ مستلزم حقوق و مسئولیت‌های خاصی است و می‌تواند در صورت مغایرت با احترام به حقوق و حیثیت دیگران، حفظ امنیت ملی و یا نظم حقوقی و سلامت یا اخلاق عمومی مشمول محدودیت شود. بی‌شک نقض حریم خصوصی کودک و یا قرار دادن وی در معرض محتویات غیراخلاقی یا استثمار جنسی از جمله مواردی هستند که طبق تصریح میثاق خط قرمزی برای آزادی دریافت و انتقال آزاد اطلاعات به‌شمار می‌روند.

No votes yet.
Please wait...

درباره ی ابوالقاسم شم آبادی

(حقوق عمومی) -مدرس دانشگاه-صاحب امتیاز انتشارات حقوقی عدلیه-ارتباط با ابوالقاسم شم آبادی: shamabadi.abolghasem@yahoo.com تلفن: 66965272 -021

همچنین ببینید

نقد حقوقی فیلم عدالت برای همه

اگه وجدان نداشته باشی هیچی نداری                         ال پاچینو در نقش یک وکیل شرافتمند …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *