مشاوره حقوقی

دعوای متقابل در ماجرای مطالبه مهریه

بررسی حقوقی یک رای در مورد دعاوی مالی خانواده؛

 

 

گاهی درست وقتی که خودتان را آماده طرح دعوا علیه کسی می‌کنید، با این خبر غافلگیر می‌شوید که او پیش‌دستی کرده و علیه شما طرح دعوا کرده است. در این زمان دو راه پیش پای شماست. نخست اینکه در برابر ادعاهای او از خودتان دفاع کنید و دوم اینکه ادعاهای خودتان را مطرح کنید. مورد نخست به موجب لایحه یا در جلسه دادگاه امکان‌پذیر است اما دومی حتما نیاز به تقدیم دادخواست دارد. اینجاست که موضوع دعوای متقابل مطرح می‌شود. برخی معتقدند که تقاضای اعسار و تقسیط مهریه، دعوای متقابل است. در پرونده پیش رو به بررسی این موضوع خواهیم پرداخت و در ضمن با شرایط دعوای متقابل بیشتر آشنا خواهیم شد.

 

در سال ۱۳۸۶ پرونده‌ای در دادگاه مطرح شد که بر اساس آن خواهان (زوجه) دادخواستی به خواسته مطالبه باقیمانده مهریه با خسارت وارده تقدیم دادگاه کرد. این دادخواست پس از ثبت و سپری کردن تشریفات قانونی و تعیین وقت رسیدگی و ابلاغ به طرفین دعوا، سرانجام در ۲۹ شهریور ۱۳۸۶ در جلسه دادگاه مطرح شد. دادگاه با بررسی محتویات پرونده ختم رسیدگی را اعلام و مبادرت به صدور رای کرد. در این دعوا دو دادخواست مطرح شده بود. دعوای نخست مطالبه مهریه از طرف زوجه و دعوای دوم درخواست تقسیط مهریه و اعسار از طرف زوج بود. در ادامه خواهیم دید که دادگاه چطور در مورد این دعوا رای صادر می‌کند.

 

رای دادگاه

در خصوص دعوای زوجه به طرفیت زوج به خواسته مطالبه دو هزار عدد سکه بهار آزادی بابت باقیمانده مهریه با خسارت وارده، با توجه به محتویات پرونده و احراز رابطه زوجیت طرفین به شرح مدارک پیوستی با ملاحظه کپی مصدق سند رسمی ازدواج فیمابین که حکایت از بدهی خوانده دارد و با عنایت به اینکه خوانده در جلسه مورخ ۲/۳/۸۶ این دادگاه به موضوع خواسته اقرار کرده است٬ دادگاه دعوای مطروحه را وارد تلقی و به استناد مواد ٬۱۹۸ ۵۱۵ و ۵۱۹ قانون آیین دادرسی مدنی دادگاه‌های عمومی و انقلاب و ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی حکم به محکومیت خوانده موصوف به پرداخت دو هزار عدد سکه بهار آزادی بابت قسمتی از مهریه و مبلغ ۵۰۰ هزار ریال بابت هزینه کارشناسی در حق خواهان صادر و اعلام می‌کند. به‌این ترتیب دادگاه تکلیف دادخواست زن برای مطالبه مهریه را روشن کرد اما در ادامه نحوه تصمیم‌گیری در مورد درخواست مرد در تقسیط و اعسار را مشاهده می‌کنیم: در خصوص دعوای تقابل آقای … به وکالت از زوج به طرفیت زوجه به خواسته تقسیط پرداخت مهریه فوق‌الاشاره در این پرونده و همچنین دعوای زوج به طرفیت زوجه به خواسته صدور حکم بر تقسیط مهریه در اجرای ثبت به تعداد سه هزار عدد سکه به اجرا گذاشته شده؛ با توجه به محتویات پرونده و شهادت شاهدان معرفی شده از ناحیه خواهان دعوای متقابل که در مجموع حکایت از نداشتن توانایی مالی مشارالیه در تادیه یکجای مهریه دارد و با عنایت به نظریه کارشناسی که با بررسی دقیق از اموال و دارایی و مداقه در حساب‌های شخصی خواهان و مبالغ دریافتی از ناحیه وی از مراکز درمانی که نتیجه عمل‌های جراحی به او تعلق گرفته تنظیم شده و نظریه مربوط هر چند مورد اعتراض خواهان واقع شده است٬ اثری بر آن بار نمی‌شود. بنابر مراتب فوق دادگاه دعوای مطروحه را وارد تلقی و مستندا به مواد ۲۷۷ قانون مدنی و ۱۲۱ قانون آیین دادرسی مدنی دادگاه‌های عمومی و انقلاب حکم بر تقسیط در پرداخت دو هزار سکه مطالبه شده در پرونده و همچنین تقسیط در پرداخت سه هزار سکه مطالبه شده در اجرای ثبت به صورت پرداخت ۱۵۰۰ سکه بهار آزادی به صورت یکجا (بابت قسمتی از دو هزار سکه مطالبه شده در دادگاه) و سپس ماهیانه ۱۲۰ عدد سکه که ۶۰ عدد آن بابت باقیمانده دو هزار سکه مطروحه در این دادگاه و ۶۰ عدد آن بابت تقسیط در مهریه به اجرا گذاشته شده در اداره ثبت اسناد و املاک٬ تا استهلاک سکه‌ها صادر و اعلام رای می‌کند.

 

بازخوانی اختلاف

محتوای دادنامه نشان می‌دهد که مهریه زوجه پنج هزار سکه بهار آزادی است که سه هزار سکه آن را از طریق اجرای ثبت به اجرا گذاشته و دو هزار سکه نیز از طریق دادگاه درخواست شده است. زوج دادخواست تقابل به طرفیت زوجه به دادگاه داده است مبنی بر صدور حکم بر تقسیط مهریه که در اجرای ثبت به تعداد سه هزار عدد و صدور حکم به تقسیط مهریه به میزان دو هزار عدد که از سوی خواهان از دادگاه مطالبه شده است. دادگاه حکم به تقسیط دو هزار سکه مطالبه شده و سه هزار سکه مطالبه شده در اجرای ثبت به صورت پرداخت ۱۵۰۰ عدد به صورت یکجا بابت قسمتی از دو هزار سکه مطالبه شده از دادگاه و سپس ماهیانه ۱۲۰ عدد سکه که ۶۰ عدد آن بابت نفقه و هزار سکه مطروحه در این دادگاه و ۶۰ عدد آن بابت تقسیط به اجرا گذاشته شده در اداره ثبت اسناد را صادر کرده است.

 

مطالبه مهریه

در حقوق ایران به محض اینکه عقد ازدواج منعقد شد زن مالک مهریه می‌شود و می‌تواند آن را مطالبه کند. البته در بیشتر خانواده‌های ایرانی مهریه مطالبه نمی‌شود و حتی تا پایان عمر هم این تکلیف مرد به اجرا درنمی‌آید. هر چند در منابع اسلامی تاکید زیادی بر پرداخت مهریه بلافاصله بعد از عقد شده است. به هر حال زن مالک مهریه است و هر وقت که بخواهد می‌تواند تمام یا قسمتی از آن را مطالبه کند. در پرونده فوق هم مشاهده کردیم که زن ابتدا سه هزار سکه و بعد دو هزار سکه را در دو مقطع زمانی جداگانه مطالبه کرده بود. برای مطالبه مهریه دادخواست به دادگاه خانواده تقدیم می‌شود. در ستون خواسته در چنین دادخواست‌هایی به طورمعمول عبارت‌هایی مثل این درج می‌شود: «صدور حکم بر محکومیت خوانده به پرداخت: ۱ـ مهریه به مبلغ… ریال با محاسبه آن به قیمت روز. ۲ـ خسارت دادرسی اعم از هزینه دادرسی، حق‌الوکاله وکیل. ۳ـ مقدمتا صدور قرار تأمین خواسته.»

 

دعوای متقابل

در دعوای مدنی خوانده از شیوه‌های دفاعی گوناگونی استفاده می‌کند. دعوای متقابل یکی از این شیوه‌هاست که مزایای مهمی دارد. انتخاب این شیوه موجب می‌شود که همه دعاوی طرفین در یک دادرسی رسیدگی شده و یکجا خاتمه یابد و به این ترتیب از صدور آرای متعارض اجتناب شود. به دعاوی اصلی و متقابل وقتی با هم رسیدگی می‌شود که منشا و مبنای آنها یکی باشد و در غیر این صورت به هر یک از دعاوی مزبور ولو تحت عنوان دعوای متقابل مطرح می‌شود جداگانه رسیدگی می‌شود.

همان‌طور که مشخص است در این پرونده زوج که خوانده دعوای ماست اقدام به طرح دعوای متقابل کرده است. دعوای متقابل به دعوایی می‌گویند که به طورمستقل دارای تمامی شرایط یک دعوای اصلی است و اگر دعوای اصلی به هر یک از جهات قانونی از بین برود دعوای متقابل از بین نمی‌رود و باید رسیدگی و منجر به صدور رای شود. به‌فرض، ممکن است خواهان دعوای اصلی دادخواست یا دعوای خود را مسترد کند. در این صورت مطابق ماده ۱۰۷ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی باید قرار ابطال دادخواست یا رد دعوا صادر شود ولی دعوای متقابل به قوت خود باقی خواهد ماند و باید رسیدگی شود.

با این توصیف‌ها بعضی معتقدند که دعوای اعسار را نمی‌توانیم دعوای متقابل نامگذاری کنیم چون دعوای اعسار یا تقسیط معطوف به دعوای اصلی (مطالبه مهریه) است و به تبع آن اقامه می‌شود و اگر دعوای اصلی زایل شود دیگر رسیدگی به دعوای مزبور ممکن نخواهد بود. پس می‌توان گفت که دعوای اعسار و تقسیط نمی‌تواند وصف متقابل داشته باشد و باید به صورت جداگانه طرح و رسیدگی شود. البته چون دعوا مرتبط است این دو دعوا با هم رسیدگی خواهند شد.

 

تقسیط مهریه

دادخواست اعسار، دادخواستی ساده است که مرد از دادگاه تقاضا می‌کند با توجه به اینکه همسرش مطالبه مهریه کرده و او نیز توانایی پرداخت مهریه را به صورت یکجا ندارد، مهریه او قسطی شود. در بسیاری از موارد بعد از اینکه درخواست مطالبه مهریه شد مرد دادخواست اعسار و تقسیط مهریه را تقدیم می‌کند. در ستون خواسته این دادخواست نوشته می‌شود: «استدعای رسیدگی و صدور حکم بر اعسار به تقسیط از پرداخت دین (مهریه) از قرار … سکه بهار آزادی موضوع کلاسه پرونده … به شماره بایگانی …»

کسانی که این دادخواست را تقدیم می‌کنند به طور معمول در ادامه خطاب به دادگاه توضیح می‌دهند: موکل به موجب عقدنامه مورخ … که فتوکپی مصدق رونوشت آن ضمیمه دادخواست است با خوانده محترم اقدام به ایجاد رابطه زوجیت کرده است، با عنایت به اینکه تعداد مهریه مورد مطالبه … عدد سکه تمام بهار آزادی است. لیکن به لحاظ فقدان تمکن مالی برای تأدیه دین به میزان مذکور، چنانچه موادی گواهی گواهان مندرج در استشهادیه محلی نیز موید اظهارات اینجانب است؛ با این وصف، بر اساس قوانین موضوعه، در صورت نداشتن استطاعت مالی مدیون می‌تواند مهلت یا اقساطی را برای تأدیه تمام مهر قرار دهد. بنابراین با تقدیم دادخواست حاضر و نفس‌الأمر، به استناد مواد ۱ ٬ ۲۳ و ۲۴ قانون اعسار و قاعده فقهی «لاحرج» و «نفی عسر و حرج» و همچنین مواد ۲۷۷ و ۶۵۲ قانون مدنی و اینکه اجابت خواسته اصولا تکلیفی مالایطاق محسوب می‌شود، رسیدگی و استماع خواسته و در انتها پذیرش دعوا و سپس صدور حکم به شرح ستون خواسته از محضر دادگاه مورد استدعاست.

 منبع: حمایت

 

No votes yet.
Please wait...

درباره ی ابوالقاسم شم آبادی

(حقوق عمومی) -مدرس دانشگاه-صاحب امتیاز انتشارات حقوقی عدلیه-ارتباط با ابوالقاسم شم آبادی: shamabadi.abolghasem@yahoo.com تلفن: ۰۲۱۶۶۹۲۱۰۰۲ ۰۲۱۶۶۵۸۱۷۴۸

همچنین ببینید

حل و فصل اختلافات از طریق داوری در رویه قضایی

با سلام. چنانچه نیاز به مشاوره در خصوص داوری دارید و یا نیاز به وکیل …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *