خیانت در امانت

مشاوره رایگان: ۰۹۳۶۴۴۶۳۱۴۶

(خیانت در امانت هدرنمودن اموال دیگری است با سوء نیت) و این موضوع را تصریح ننموده که اموال و اشیاء هدررفته قبلاً بکسی سپرده شده و شخص مذکور اشیاء را بعنوان امانت قبول نموده است یا خیر و جرم مذکور از جمله جرائم بر علیه اموال قرار گرفته.
قانون جزای ایران بزه خیانت در امانت را جرم جداگانه تشخیص و ضمن ماده ۲۴۱ قانون مجازات عمومی مجازات آنرا تعیین نموده است.
وجه تمایز خیانت در امانت با دزدی و کلاهبرداری این است که در دزدی مرتکب مال غیر را بطور اختفا میرباید و در کلاهبرداری متهم با تشبث بوسایل تقلبی مال غیر را بدست میآورد در صورتیکه در خیانت درامانت زیان دیده از جرم با میل و رضای خود مال خود را در اختیار متهم میگذارد.
مع الوصف با اختلافاتی که جرم مذکور با دزدی و خیانت در امانت دارد با توجه باینکه موضوع جرائم مذکور مالک  شدن مال غیر بدون مجوز قانونی است جرائم مذکور با یکدیگر وجه تشابه داشته و از لحاظ حقوق جزا در یک طبقه قرار گرفتهاند.
عناصر تشکیل دهنده جرم
عناصر تشکیل دهنده بزه خیانت در امانت با توجه به تعریفی که قانونگذار از آن نموده شش عدد میباشد.
۱- تصاحب و بمصرف رساندن
تصاحب و یا بمصرف رساندن اموال یا اشیاء شامل کلیه اعمال ارادی شخص میشود بدین طریق که اموالی که موقتاً نزد وی بوده بدون مجوز قانونی مالک شود.
بمصرف رساندن یا خرج کردن عبارت است از اینکه متهم شیئی مورد امانت را خراب نموده و یا آنرا بکسی بخشیده و یا در گرو گذارده و یا در معرض خطراتی بگذارد که معمولاً از خطرات مذکور بایست محفوظ باشد.
تبدیل مالکیت در اشیاء مذکور بوسیله یکی از اعمال ظاهری و مادی و حقوقی تحقق مییابد.
۲- سوءنیت: امانت گیرنده بایست با سوء نیت در مال مورد امانت تصرفات مالکانه نماید بنابراین لازم نیست
که متهم در حین تعقیب مالک مال مورد خیانت بوده و یا ضمن از بین بردن مال و یا تغییر مالکیت دادن آن نفعی برای خود در نظر گرفته باشد بلکه از لحاظ سوء نیت آنچه مورد نظر میباشد این است که مال مورد امانت بطور موقت بدون آنکه اشتباهی شده باشد بنحوی از انحاء در نزد وی بوده و فاعل در آن مال تصرفاتی نماید که نتواند مال را بصاحب آن مسترد دارد و یا مال را در معرض خطر و تعدی و تفریط قرار داده که در نتیجه نتواند مال مورد امانت را بصاحب وی در وقت مقرر مسترد دارد.
چنانچه مال مورد امانت در اثر فرس ماژوریا اموری که اراده فاعل در آن مؤثر نبوده از بین برود (حریق- دزدی- گم شدن) چون فاعل در موارد مذکور فاقد سوءنیت میباشد عمل مذکور بزه نمیباشد.
دلیل سوءنیت متهم چنانچه محرز و آشکار نباشد بایست به تاریخ تبدیل مالکیت شیئی و اضطراب درونی او ضمن تحقیقات و عملیات تصنعی وی و مدافعات او توجه نموده و با در نظر گرفتن مدارک مذکور بازپرس سوءنیت وی را ثابت نماید در صورت احراز سوءنیت این امر مورد نظر نیست که آیا متهم قادر به پرداخت بهای مال مورد امانت و خسارات ناشیه از جرم میباشد یا خیر حتی چنانچه زیان دیده از جرم از تعقیب مجرم صرفنظر نماید موضوع جنبه عمومی داشته و متهم قابل تعقیب میباشد.
چنانچه نتیجه رسیدگی منجر به محکومیت متهم گردید دادگاه بایست ضمن صدور دادنامه دلایل سوءنیت را درج نماید زیرا عنصر مذکور از جمله عناصر تشکیل دهنده جرم بوده و درصورت عدم درج چنین حکمی در دیوانعالی کشور نقض میشود.
۳- تغییر مالکیت شئی مورد امانت بضرر مالک: تغییر مالکیت مال مورد امانت بایست بضرر مالک باشد و
صرف ضرر احتمالی کافی است.
همینکه مسجل گردید تغییر مالکیت شیئی بضرر مالک انجام شده جرم تحقق مییابد بنابراین چنانچه خسارات زیان دیده از جرم جبران شود موضوع قابل تعقیب بوده و رافع مجازات نمیباشد.
کافی است که زیان دیده از جرم حقی در مال مورد امانت داشته باشد ولو آنکه هیچوقت مال مذکور را متصرف نبوده باشد(مانند مال مورد رهنی که بورثه منتقل شده باشد).
۴- منقول بودن مال مورد امانت: آنچه از ماده ۲۴۱ قانون کیفر عمومی مستفاد میشود خیانت در امانت فقط
شامل اموال منقول میشود از قبیل اموال و اسباب و نقود و اجناس و غیره بنابراین اموال غیر منقول شامل خیانت درامانت نمیگردند مثلاً چنانچه مستاجزی پس از انقضای مدت اجاره از تخلیه خانه خودداری نماید عمل مذکور خیانت در امانت نمیباشد.
نقود و اجناس شامل کلیه اشیاء و اموالی میگردد که بین افراد در معاملات مبادله میشود. بلیطهای بانک و نوشتجات شامل کلیه اسنادی میشود که ضمن انجام تعهدی یا کاری تحویل شخصی گردیده و یا دمه ویرااز انجام امری مبری سازد و یا بطور کلی دارای ارزش مادی باشد از قبیل اشیاء منقول. اسکناس بانک. اسناد تجارتی. برات. سفته طلب و غیره.
۵- اشیاء مورد امانت بطور موقت سپرده شده باشد: یکی دیگر از عناصر تشکیل دهنده جرم این است که اشیاء مورد امانت بایست موقتاً سپرده شده باشد زیرا ممکن است مالک از مال مذکور صرفنظر نموده و یا آنرا بدور انداخته باشد. ضمناً وارث و یا قائم مقام مالک میباشد. این موضوع قابل بحث نیست که اشیاء و اموال سپرده شده باشد بلکه چنانچه مال بهر طریقی که بطور موقت و یا جهت مصرف معین نزد شخصی امانت بوده و در این مال بضرر مالک خیانت شود بزه خیانت در امانت محرز میباشد مثلاً چنانچه قیمی وجهی جهت مخارج اطفال صغیر دریافت نموده و بنفع خود در این مال تصرف نماید. اشیاء مورد امانت بعنوان موقت بایست تحویل شده باشد و در ضمن تحویل این مطلب بایست تصریح شده باشد این نکته مورد نظر نیست که اشیاء مورد امانت مستقیماً از طرف مالک سپرده شده باشد و یا بوسیله افراد ثالث.
۶- اشیاء مورد امانت بایست ضمن عنوانی از عناوین قانونی تحویل شده باشد: اشیاء مورد امانت بایست
بوسیله ازوسایل قانونی که ضمن ماده ۲۴۱ قانون کیفر همگانی تصریح شده تحویل شده باشد. بنابراین چنانچه اشیاء ضمن قراردادهائی که مشمول ماده مذکور نباشد تحویل شده باشد و متهم در اموال مذکور بضرر مالک تصرفاتی نموده باشد عمل مذکور را نمیتوان خیانت در امانت نامید. بنابراین با محاکم جزائی است که ضمن تعقیب متهم عمل وی را در صورت محکومیت با عناوینی که در قانون تصریح شده تطبیق نمایند.
جهت تحقق خیانت در امانت تسلیم حقیقی مال ضروری نمیباشد زیرا عمل مذکور ممکن است غیرمستقیم بحقق یابد مثلاً چنانچه فردی مغازه خود را اعم از اجناس موجوده و حق سرقفلی بکسی واگذار نماید با واگذاری مغازه به شخص ثالث اشیاء موجود در واقع درنزد فروشنده امانت بوده و چنانچه از تاریخ واگذاری تا تاریخ تسلیم مغازه در اموال و اشیاء موجوده دخل و تصرفاتی بنفع خود نماید ولو آنکه اشیاء مستقیماً بوی سپرده نشده بعنوان خیانت در امانت قابل تعقیب است.
آنچه مورد توجه میباشد این است که اشیاء بایست جهت نگاهداری و استرداد آن بموقع سپرده شده باشد اعم از مستقیم یا غیرمستقیم بنابراین چنانچه طریق سپردن اشیاء نامنظم بوده و بامانت گیرنده حق داده شده باشد که در مال مورد امانت دخالت نماید چنانچه در اموال مذکور دخالت مالکانه نماید این اعمال را نمیتوان خیانت در امانت نامید مانند واگذاری سهام شرکتها به بانکها جهت نگاهداری و وصول سود سهام که با جداکردن برگه کوپن منظم بسهام انجام میگردد چنانچه اشیائی که مالکیت آن متنازع فیه باشد مهروموم نموده و در نزد شخصی امانت گذارده و نامبرده در آن دخالت نماید شخص مذکور صرفنظر از شکستن مهروموم که در صورتیکه از طرف مقام قانونی توقیف شده باشد جرم جداگانهایست بعنوان خیانت در امانت نیز قابل تعقیب خواهد بود همچنین چنانچه رئیس شرکتی وجهی جهت پرداخت به بدهکار دریافت و در آن تصرفاتی نموده باشد.
خیانت شامل به چه معناست؟

«امین یا امانت‌دار» که وظیفه نگهداری مال دیگری را به عهده می‌گیرد، موظف است تا آن مال را صحیح و سالم به صاحبش بازگرداند. اگر امین، از این تعهد سرباز زند و تصرفی در آن مال نماید یا آن را تلف کند، مسوولیت داشته و باید پاسخگو باشد.
امینی که برخلاف رضای مالک در مال امانتی تصرف می‌کند، خائن در امانت بوده و مرتکب «جرم خیانت در امانت» شده است.

۱)‌ خیانت شامل به چه معناست؟

طبق قانون، تصاحب، استعمال، تلف یا مفقود کردن مال امانتی، جرم است.

الف. تصاحب مال امانتی: تصاحب یعنی «تصرف مالکانه در مال امانتی»، برای مثال، اگر یک برگ چک به امین سپرده شود تا از آن نگهداری و سپس آن را مسترد نماید، دریافت وجه چک و خرج کردن آن، خیانت در امانت است.

ب. استعمال مال امانتی: استعمال یعنی «استفاده از مال امانتی برخلاف میل صاحب مال». برای مثال، الف؛ اتومبیل خود را به پارکینگ‌دار می‌سپارد تا پس از ۲ روز، مراجعه نماید، در صورتی که پارکینگ‌دار که در اینجا امین نیز هست، اتومبیل را از پارکینگ خارج کرده و به مسافرکشی بپردازد، خیانت در امانت کرده است.

ج. تلف مال امانتی: تلف یعنی از بین بردن و تخریب مال امانتی برای مثال، الف اتومبیل خود را به امین می‌سپارد و امین آن را آتش می‌زند.

د. مفقود کردن مال امانتی: مفقود کردن یعنی از بین بردن مال امانتی. برای مثال، الف گواهی‌نامه خود را به امین می‌سپارد و امین گواهی‌نامه را گم می‌کند یا دور می‌اندازد.

۲)‌ مال امانتی شامل چه اموالی است؟

مالی که به امانت گذاشته می‌شود، ممکن است مال منقول نظیر چک، گواهی‌نامه و تلفن همراه و امثال آن باشد یا مال غیر منقول نظیر باغ و خانه، بنابراین هر مالی که به امانت گذاشته می‌شود، قابلیت خیانت در امانت دارد.

موسی امیری

About ابوالقاسم شم آبادی

(حقوق عمومی) -مدرس دانشگاه-صاحب امتیاز انتشارات حقوقی عدلیه-ارتباط با ابوالقاسم شم آبادی: shamabadi.abolghasem@yahoo.com تلفن: 66965272 -021

Check Also

بسته دکتری حقوق کیفری و جرمشناسی آزمون نیمه متمرکز ۹۶

????منابع دکتری حقوق جزا و جرمشناسی آزمون دکتری نیمه متمرکز ۹۶ الف- بسته دکتری جزا …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *