خشونت علیه زنان- عاطفه شیخ یوسفی

نویسنده: عاطفه شیخ یوسفی

پژوهشگر  حوزه مطالعات زنان

خشونت علیه زنان یک پدیده جهانی است که روی سلامت وبهداشت روانی خانواده وجامعه تاثیرمنفی می گذارد.پدیده خشونت علیه زنان از معضلات مهم جامعه بشری در قرن حاضر است که ریشه های تاریخی دارد. با افزایش جمعیت کره زمین و بروز مشکلات متعدد در زندگی جوامع مختلف، قشرهای اسیب پذیر اجتماع در معرض تهدید بیشتری قرار گرفته اند. از جمله پدیده خشونت علیه زنان شیوع یافته و مصلحان و خیر اندیشان جوامع را متوجه خود نموده است.زنانی که قربانی خشونت می شوندمعمولا توسط شوهر خویش یا افراد مذکر جامعه و خانواده مورد اذیت ها و آزارهای فیزیکی و روانی قرار میگیرند.قربانیان خشونت علیه زنان بصورت مزمن و دائمی مورد اذیت و آزارهای بی دلیل مردان قرار میگیرند و گاهی این آزارها به حدی است که باعث پناه بردن زن به مراجع قانونی می شود.نکته ای که در اینجا لازم به ذکر است نامشخص بودن میزان وقوع و شیوع این خشونت در ایران است.در صورتی که در سایر کشورهای اروپایی و آمریکایی با توجه به آمار دقیقی که وجود دارد ۳۰ تا ۳۵ درصد زنان قربانی خشونت می شوند.در ایران نیز باید بررسی همه جانبه ای صورت گیرد تا میزان شیوع این پدیده در خانواده ها و جامعه مشخص و تعداد موارد جدید در هر سال تعیین گردد و راهکارهای لازم برای مبارزه با این پدیده اندیشیده گردد.

چارچوب نظری:

در رابطه با نظریه های بسیاری مطرح شده اند که ما در اینجا به چند مورد اشاره می کنیم.

 

از دیدگاه فروید:

 پرخاشگری به منزله غریزه در نطر گرفته میشود. افراد به این سبب به پرخاشگری دست میزنند که انسان طبیعتا پرخاشگر است. رفتارشناسان نیز ادعا می کنند که پرخاشگری چه در میان جانوارن و چه میان انسانها نتیجه تمایلات غریزی به انجام دادن رفتار پرخاشگرانه است.روانشناسان دیگر هم بر این باورند که پرخاشگر حاصل رانش یا انگیزه فرا گرفته یا کسب شده برای صدمه زدن به دیگری است که این نظر مبتنی بر نظر دلارد- داپ- سیرو و …با فرضیه ناکامی پرخاشگری است.(اعزازی، ۱۳۸۰)

نظریه های مربوط به خشونت شوهران علیه زنان در خانواده:

دیدگاه پدر سالاری معتقد به نابرابری ساختاری میان اعضای خانواده است. به نظر کورتیس در پدرسالاری اقتدار مهم است اقتدار به یک نفر حق تصمیم گیری بیشتری نسبت به دیگران می دهد که ممکن است یر تمام اعضای گروه تاثیر بگذارد که از نظر او مطالعه خانواده برخی از جنبه های پدر سالاری را آشکار میکند. زیرا نهاد اصلی پدر سالاری خانوتده است. گلس این را به عنوان یک دیدگاه در جهت تبیین زنآزاری در نظر میگیرد.

برای این دیدگاه اصل مهم در بیان علت برای خشونت زناشویی این است که خانواده سنتی یک نظم حاکم توسط مردان را منعکس میکند. ساختار اجتماعی نابرابری جنسیتی را تاید می کند که این نابرابری ریشه در تاریخ و سنت جوامع دارد و ازدواج را به عنوان عنصر اصلی جامعه پدر سالاری مدنظر قرار می دهد.

استراوس برخی از معیارهای فرهنگی را برمی شمارد که نه تنها خشونت مردان علیه زنان را مجاز می دانند بلکه آن را تایید نیز میکنند

۱)اقتدار بیشتر مردان در فرهنگ

۲)پرخاشگری مردانه و این عقیده که پرخاشگری مربوط به مردانگی است و روشی برای اثبات هویت مردانه است.

۳)نقش مادری و زن بودن به عنوان پایگاه عرضه شده برای زنان

۴) سلطه مردان و جهت گیری نظام کیفری که حمایت قانونی ناچیزی برای زنان کتک خورده فراهم میکند.

نظریه خرده فرهنگ خشونت:

در هر جامعه خرده فرهنگ های متفاوتی وجود دارد که در آنها رفتار خشونت آمیز به صورت هنجارهای دستوری دیده می شود. در این خرده فرهنگ ها افراد از بدو تولد با خشونت فیزیکی آشنا می شوند. مثلا زمانی که پسر بچه ها در حین بازی به خشونت متوسل می شوند مورد تشویق قرار می گیرند و حتی چنین رفتاری از آنها درخواست می شود.در این خرده فرهنگ خشونت نوعی کنش متقابل میان افراد به شمار می آید . الگویی است که اغلب جهت حل مشکل از آن استفاده میشود.(اعزازی،۱۳۸۰)

دیدگاه فمینیستی:

از نظر آنها خشونت در درون خانواده اکثر اوقات از جانب مردان نسبت به زنان و کودکان اعمال می شود و دلیل اصلی آن را وجود ساختارهای اقتداری پدرسالارانه در جامعه می دانند . به علاوه جهان بینی هایی در جامعه تبلیغ می شوند که بر مشروعیت این نابرابری تاکید دارند. نهاد خانواده در حکم نهاد مرکزی پدرسالاری بر اساس نابرابری های اجتماعی و استثمار زنان و کودکان بنا نهاده شده است و ایدئولوگ های جامعه می کوشند آن را حفظ کنند از دید فمینیست ها خشونت مردان انعکاس و آشکارسازی نظامی از حاکمیت کلیه مردان جامعه بر کلیه زنان است.(اعزازی،۱۳۸۰)

ادبیات و پیشینه تحقیق:

کاهانی(۱۳۷۶)در مقاله ای تحت عنوان “همسر آزاری چیست؟” آن را موضوعی پنهانی می داند که در همه جای دنیا اتفاق افتاده ولی خانواده ها سعی در تکذیب آن به علت کسر شان و مقام و منزلت خانوادگی دارند.او دو عامل فقر و پایین بودن تحصیلات را از مهم ترین عوامل همسرآزاری می داند. او خصوصیات مردان آزارگر را نابالغ بودن، غیرمستقل بودن، عدم احساس کفایت، بی صبری و کم عقلی می داند که این مردان این خصوصیات را بصورت آزار بدنی به همسرشان انتقال می دهند.

اعزازی در مقاله ای تحت عنوان” خشونت خانوادگی بازتاب ساختار جامعه” معتقد است که ساختار اجتماعی جامعه ی ایران ویژگی های پدرسالارانه دارد و منابع کمیاب اجتماعی در اختیار مردان است و بصورت مختلف از دسترس زنان دور نگه داشته می شود .لذا خشونت در ایران هم در عرصه یعمومی و هم در عرصه ی خصوصی اتفاق می افتد.

قائنی(۱۳۷۳)در مقاله ای تحت عنوان” کتک خوردن یکی از آثار ریاست مرد” بر آن است که: طلاق، کتک، انجام انحصاری امور اجتماعی و اقتصادی، عدم مشارکت در انجام کارهای منزل و ….همه و همه از آثار و خصایص ریاست خود ساخته مردان است.

ملاوردی(۱۳۷۸) در مقاله ای تحت عنوان” علل و ریشه های خشونت علیه زنان ” مهم تریت علت خشونت نسبت به زنان را مناسبات نابرابر میان زن و مرد در برخورداری از قدرت، جنسیت، الگوهای فرهنگی نشات گرفته از سنت های غلط و عقاید قالبی و متعصبانه، نظریه پنهان کاری و روش های حل و فصل درگیری ها و اختلافات ، قصور و اهمال حکومت ها ف تاثیر سوابق کودکی، تاثیر رسانه های گروهی، تحریک قربانی خشونت، استعمال مواد و داروها و الکل، عوامل موقعیتی و ویژگی های شخصیتی ذکر می کنند.

 تعریف خشونت علیه زنان

بر اساس تعریف کارگاه مشورتی سازمان جهانی بهداشت:خشونت استفاده عمدی از نیرو یا قدرت فیزیکی …با تهدید یا تمایل بر روی خود یا دیگری یا ر یک گروه یا جامعه است که می تواند بدون آسیب جسمی یا همراه با احتمال ایجاد جراحت، مرگ، آسیب جسمی و روحی و روانی،اختلال رشد یا محرومیت های گوناگون باشد.(رفیعی فر،۱۳۸۰)

حوزه های خشونت:

۱-حوزه عمومی( جامعه)

۲-حوزه خصوصی(خانواده)

 

حوزه خصوصی: حوزه ی خصوصی شامل تمام اشکال خشونتی است که در محیط خانواده نسبت به زن اعمال می شود و به آن خشونت خانوادگی می گویند.و در دو سطح اتفاق می افتد:

در خانه پدر:خشونت افراد مذکر در خانواده های ایرانی برای فرزندان دختر اصل پذیرفته شده ای است.در غیاب پدر سایر افراد ذکور مانند برادر، عمو، دایی و حتی شوهر خواهر و شوهر مادر و …خود را مجاز می دانند که در امور دختران خانواده مداخله کنند و حتی با اعمال خشونت آنها را به اصطلاح سر جای خود بنشانند.

-در خانه شوهر: ریاست مرد بر خانواده و قدرت وسیعی که قانون و عرف به او اهدا کرده، زمینه ساز اعمال خشونت علیه زنان در حوزه خصوصی خانواده است.

حوزه عمومی:

– آداب و رسوم:در بسیاری موارد خشونت علیه زنان را به کمک آداب و رسوم و سنت های غیر مذهبی توجیه می کنند.

– فرهنگ شفاهی و کتبی: اصطلاحات و ضرب المثل هایی که در فرهنگ شفاهی ما رایج است و دهان به دهان می چرخد نیز حامل پیام خشونت نسبت به زنان و ترغیب مردان به انجام آن است.

-سنت ها و پاره ای تفاسیر سنتی از دین:که این مسئله بسیار مهم است زیرا باورهای اعتقادی در کانون سنت ما قرار دارند.از نگاه سنت گرایان در روابط دو جنس نابرابری مطلق حاکم است.

-موسسات اجتماعی: این موسسات در ایران از قبیل مدرسه، سایر مراکز آموزشی، مطبوعات، رادیو و تلویزیون، سینما، سازمان های ورزشی و هنری عموما تحت کنترل دولت است که در برنامه ریزی و چگونگی اجرای برنامه ها از اصول سیاست گذاری فرهنگی جمهوری اسلامی تبعیت می کنند که در امر سیاست گذاری فرهنگی نیز دیدگاه سنتی تاثیر گذار است.

-نظام حکومتی: از آنجایی که نظر فقهی غالب بر شورای نگهبان به عنوان مرجع قانون گذاری متمایل به دیدگاه سنتی است لذا بازنگری و تجدید نظر در قوانین برای کنترل خشونت علیه زنان میسر نخواهد بود.(کار،۱۳۸۰)

 

ابعاد و اشکال خشونت:

پدیده دردناک خشونت علیه زنان در ابعاد گوناگون جسمانی و روانی و جنسی در سراسر جهان سلامت جسم و روان زنان را به خطر می اندازد و حقوق انسانی آنان را مورد تجاوز قرار می دهد و شامل اشکال مختلفی است از جمله:

-خشونت فیزیکی:هر گونه رفتار غیر اجتماعی که از لمس کردن بدن زن شروع شده و گاهی تا مرحله تجاوز جنسی، جسم زن را مورد آزار قرار می دهد.

– خشونت جنسی: که شامل آزار و اذیت جنسی و تجاوز می شود.

– خشونت اجتماعی: که در این نوع خشونت زن تحت کنترل شدید مرد قرار دارد و او را در انزوای اجتماعی قرار می دهد. مانند ممانعت از برقراری روابط اجتماعی مخصوصا با اعضای خانواده یا دوستان، محبوس کردن زن و فرزندان در خانه و جلوگیری از هر گونه روابط اجتماعی

– خشونت اقتصادی:هر نوع رفتار خشنی است که از روی قصد و نیت، زن را در امور مربوط به اشتغال، اقتصاد و دارایی تحت فشار و آزار و تبعیض قرار دهد و مصادیق آن عبارتند از: عدم پرداخت نفقه، کنترل وسواس گونه مخارج خانه، دریافت اجباری حقوق زن، دریافت اجباری ارثیه زن، سوء استفاده یا سرقت اموال و دارایی همسر، ایجاد مضیقه مالی در خانواده، محرومیت های اقتصادی، عدم تامین نیازهای ضروری همسر و فرزندان، تبعیضات و نابرابری های اقتصادی …(محبی،۱۳۸۰)

آزارجنسی:منزوی ساختن در محل کار و مراکز و سازمان های دولتی یا غیر دولتی و هر جای دیگر

– روسپیگری(www.unicef.org (

– خشونت های مربوط به بهره کشی

 

همسر آزاری و خشونت در خانواده:

خشونت در خانواده گسترده ترین نوع خشونت علیه زنان بوده و از عواملی است که سلامت و امنیت خانواده را تهدید می کند.

همسر آزاری: شامل بدرفتاری علیه طرف مقابل در هر نوع رابطه ی نزدیک و صمیمی، خشونت در خانواده و هر نوع خشونت علیه همسر است که می تواند اشکال مختلفی نظیر آزار بدنی، کلامی، عاطفی، روانی، جنسی و اقتصادی داشته باشد.(نازپرور،۱۳۸۱)

 

تاثیر خشونت بر کودکان:

هنگامی که خشونت علیه زن در خانه رخ می دهد فرزندان در خطر مضاعف خشونت فیزیکی یا تنبیه بدنی قرار می گیرند و این خشونت عامل مهمی در خشونت علیه کودک محسوب می شود که با افزایش ۱۵ درصدی میزان خشونت فرزندان همراه است.

بچه هایی که شاهد آزار مادر هستند ممکن است به طرز آسیب پذیری به انواع مشکلات رفتاری و عاطفی دچار شوندکه شامل اختلالات روان تنی،اختلالات استرس و پرخاشگری می باشد.کودک آزاری در خانواده هایی دیده می شود که زن آزاری وجود دارد.

عوامل خشونت جنسی علیه زنان:


جنبه های روانی وروانپزشکی: گاهی علت برخی از تحولات روانی در بزه دیدگی یا بزه کاری قبلی (سابقه فرد)نهفته است که خود می تواند زمینه ارتکاب جرایم یا بزه دیدگی های بعدی را فراهم آورد.گاهی هم امکان داردجرم از قرار گرفتن در موقعیت فاعل یا مفعول جرم ناشی گردد.

اوصاف ژنتیکی:برخی از مطالعات اخیر بیانگر آن است که مردان جوان تمایل بیشتری به داشتن شرکای جنسی متفاوت و تمایل کمتری به رابطه مداوم با فرد خاص و نداشتن رقیب دارند.مردانی که در یافتن شریک جنسی با مشکل روبرو میشوند بیشتر به سوی جرایم جنسی سوق می یابند.(السان،۱۳۸۷)

 

مشروبات الکلی:افعال تهاجمی بخصوص در کشورهای غربی یکی از پیامدهای فوری مصرف مواد الکلی است.ارتباط الکل و خشونت از حیث روانی، روانپزشکی، و اجتماعی در نهایت پیچیدگی قرار دارد.خشونت متاثر از مصرف مواد الکلی در میان مردان بیش از زنان و خشونت جنسی حاصل از مستی بیش از صدمات جسمانی در اثر ضرب و جرح است هرچند موقعیت و شرایط را در حالت های مختلف باید به صورت جداگانه سنجد.(السان،۱۳۸۷)

 

شخصیت مجرم: عده ای معتقدند که در خشونت جنسی مجرم به لحاظ شخصیتی دارای اوصاف خاصی است. برخی دیگر این ادعا را بی ربط دانسته اند.حالت میانه هم میگوید که بی سوادی، فقر،عقده های حقارت، و بزه دیدگیجنسی دوران کودکی و ضعف فرهنگی تمام ذهنیت فرد را تشکیل می دهدو همین عوامل در شکل گیری شخصیت مجرمانه او موثر خواهند بود.

 

شخصیت بزهدیده: بطور خاص در خشونت های جنسی خانوادگی، طرف مونث رابطه، اغلب به دنبال ارضای جنسی است اما به دلایلی همچون کینه قبلی، فحاشی، یا توهینو…امکان دارد تحت آزار جنسی قرار گرفته یا خود مرتکب خشونت جنسی گردد.

آموزه های خانوادگی واجتماعی: خانواده کوچکترین اجتماع انسانی و مبدا رفتار جمعی انسان است.هرچه این هسته بزرگتر می شود تاثیر اجتماعی کم رنگ تر می شود.خانواده ممکن است محا امن و بی هزینه ای برای یادگیری کجروی جنسی از طریق رسانه هایی همچون اینترنت و ماهواره باشد.از سوی دیگر سرپوش گذاشتن به میل جنسیو بی توجهی به این نیاز از سوی والدین می تواند تمایل به خشونت جنسی پس از ازدواج را بخصوص در مردان تقویت نماید.در سطح جامعه وجود افرادی که سابقه خشونت علیه همسر یا شریک جنسی خود دارند، خطر عمده ای برای یادگیری کجروی از سوی جوانان یا افرادی که به هر دلیل قصد انتقام یا آزار و اذیت دارند، بشمار می آید.عدم اعتقاد به هنجارهای اجتماعی نیز یکی از عوامل بالقوه خشونت جنسی علیه زنان بشمار می آید.

 

نقش رسانه ها: بسیاری از پژوهشگران تبلیغ آزادانه زنان روسپی و هرزه نگاری در شبکه های ماهواره ای و اینترنتی را عمده ترین عامل تجاوز به حقوق جنسی زنان می دانند که تمایلی به دیدن یا اجرای محتوای آنها، تحت فشار شریک جنسی خود، ندارند.خرد کردن شخصیت زن در فیلم های مبتذل، آمادگی روسپیان برای نمایش زننده ترین اعمال، استفاده از مانکنها برای تبلیغات تلویزیونی با تاکید بر زیبایی و جنسیت، عادی جلوه دادن خشونتبارترین روابط جنسی، روابط جنسی گروهی که مصداق بارز خشونت علیه زنان به شمار می آید و صدا مورد مورد دیگر نمونه هایی بارز از آموزش خشونت جنسی به شمار می آید.

نقش باوره اوعقاید: نوع ارزش های شخصی و اجتماعی مفهوم و گستره خشونت را در فرد شکل می دهد.تحول باور ها و عقاید در سایه ایده های نوین روانشناسی مبتنی بر آزادی جنسی خود به خود منجر به کاسته شدن از قبح روابط جنسی شده که زمانی نا مشروع محسوب می گردید. گرایش به مشروعیت بخشی به روسپیگری یا حداقل بی تفاوتی در مقابل آن رسوخ باور روابط جنسی گروهی را در اذهان مردم ایجاد می کند.برداشته شدن قید مسئولیت اجتماعی از اعمال مجرمانه جنسی، در متوقف ماندن اجرای قوانین کیفری که به هر نحو خشونت جنسی را مستوجب مجازات می داند نیز موثر است.(السان،۱۳۸۷)

 

نتیجه گیری:

با توجه به مطالعات و تحقیقات انجام گرفته خشونت علیه زنان در همه ی سطوح خانوادگی و اجتماعی و اقتصادی و سیاسی و فرهنگی و در ابعاد روحی و روانی و جسمی و جنسی رخ می دهد و آثار جبران ناپذیری بر این قشر که نیمه ی جامعه بشری را تشکیل می دهند، می گذارد.این خشونت علاوه بر خود زنان و جامعه زنان بر کودکان نیز تاثیرات منفی می گذارد. این قشر از جامعه نیاز به حمایت ها و برنامه ریزی ها در سطوح کلان دارند تا آنان را در مقابل این خشونت ها حمایت کنند. پس ابتدا باید بر فرهنگ سازی در راستای حذف این پدیده گام برداشته و در مراحل بعدی و برنامه ریزی های کلان سیاسی و اقتصادی گام هایی را برداشت.

فهرست منابع:

۱)السان،مصطفی،جرم شناسی خشونت جنسی علیه زنان، فصلنامه علمی و پژوهشی رفاه اجتماعی، سال ۵، ش۲۱٫

۲)اعزازی، شهلا(۱۳۸۰)،نگرش های اجتماهی در مورد خشونت، مجموعه مقالات ارائه شده در همایش خشونت خانوادگی، دانشگاه بهزیستی و توان بخشی.

۳)بیات، فرزانه(۱۳۷۸)، بررسی قربانیان زن آزاری مراجعه کننده به ۵ واحد پزشکی قانونی استان تهران، روزنامه همشهری،سال ۷ ، ش ۱۹۱۵، ۷ شهریور ۱۳۷۷٫

۴)پور اسلامی،محمد.رفیعی فر،شهرام(۱۳۷۹)، حذف خشونت علیه زنان ضرورتی برای توانمند سازی زنان، مرکز امور مشارکت زنان، تهران، ایران مصور.

۵)کاهانی، علیرضا(۱۳۷۶)،همسر آزاری چیست؟ روزنامه همشهری،سال ۶،۲۷ آذر ۱۳۷۶٫

۶)کار، مهرانگیز(۱۳۷۹)، پژوهشی درباره خشونت علیه زنان در ایران، تهران، انتشارات روشنگران و مطالعات زنان.

۷)قائنی،محسن(۱۳۷۳)،کتک زدن یکی از آثار ریاست مرد، مجله زنان، ش ۱۸٫

۸)ملاوردی،شهین دخت(۱۳۷۸)، علل و ریشه های خشونت علیه زنان،نشریه حقوق زنان، سال دوم، ش ۱۰، تیر ۱۳۷۸٫

۹)نازپرور،بشیر،خشونت علیه زنان و عوامل موثر در آن، فصلنامه پژوهش زنان، ۱۳۸۱، دوره ۱، ش

www.uncef.org

 

 

 

No votes yet.
Please wait...

درباره ی ابوالقاسم شم آبادی

(حقوق عمومی) -مدرس دانشگاه-صاحب امتیاز انتشارات حقوقی عدلیه-ارتباط با ابوالقاسم شم آبادی: shamabadi.abolghasem@yahoo.com تلفن: ۰۲۱۶۶۹۲۱۰۰۲ ۰۲۱۶۶۵۸۱۷۴۸

همچنین ببینید

دانلود سوالات دکتری حقوق بین الملل ۹۸

برای دانلود سوالات روی عبارت ذیل کلیک کنید: سوالات دکتری حقوق بین الملل ۹۸دریافت Rate …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *