سرخط خبرها

حق بر دانش برای کسب قدرت

یکی از مسائلی که بسیاری از کشورهای جهان را در چالش کسب اولیات زندگی‌شان دچار مشکل و سردرگمی کرده و بدین خاطر به آنها جهان سومی و یا توسعه نایافته گفته می‌شود به ظاهر فقدان ثروت است. با این وجود، همه چیز به این سادگی‌ها نیست چرا که حداقل، نمونه‌ کشورهای ثروتمند ولی بی‌کفایت و بحران زده در منطقه ما کم نیستد! آنها که عقل معاش ندارند ولی پول‌شان همه‌ بانک‌های بین‌المللی را سرپا نگه داشته است.

در ادبیات توسعه یافتگی کشوری توسعه یافته محسوب می‌شود که توان بازتولید منابع و سرمایه‌های ماندگار و پربازده را داشته باشد. ممکن است کشوری متشکل از جمعی شاهزاده‌ متمول باشد که در عین فقر اجتماعی و دیکتاتوری خشن، از ثروت بسیاری برخوردار باشند و البته کشورشان هیچ‌گاه حرفی برای گفتن نداشته باشد. در واقع ثروت قدرت نیست بلکه امروزه قاعده تغییر کرده است: «دانش قدرت است.» دانش مجموعه‌ای از تجارب و اطلاعات تخصصی است که نیازهای متنوع و متعدد انسان را در ساحت‌های مادی و معنوی رفع کرده و برای وی یک زندگی مطلوب و ارزشمند را فراهم می‌کند. در واقع انسان برای رضایتمندی الزاما نیاز مستقیم به ثروت ندارد چرا که ثروت به او رضایتمندی نمی‌دهد این دانش است که مجموعه‌ای از عوامل را برای نیک‌بختی وی ترکیب می‌کند. به این ترتیب ممکن است کشوری ثروت بسیاری داشته باشد ولی همچنان دست‌نشانده باشد و شهروندانش هم از سرکوب سیاسی و هم اختناق انحصارطلبی اقتصادی به‌صورت بادیه‌نشین زندگی کنند. در این فرآیند برخی مانع رسیدن دیگران به دانش می‌شوند و آنرا تحریم می‌کنند چون:

۱-     دانش قدرت است و موجب می‌شود افراد و کشورهایی که منابع ارزان مالی و انسانی خود را در اختیار قدرتمندان قرار می‌دهند از خودفروشی دست برداشته، علیه نظام دیکتاتوری ملی و جهانی دست به اعتراض و نافرمانی مدنی بزنند.

۲-     دانش قدرت است و بدست آوردن آن توسط دیگران، باعث می‌شود که آنها هم قدرتمند شده و به‌صورت یک رقیب ظاهر شوند. این در شرایطی که منابع محدود است و برخی دول اقدام به تمامیت‌خواهی منابع جهانی می‌کنند. آنها سرمایه‌های مالی و انسانی دیگران را یا می‌دزدند و یا ترور و تخریب می‌کنند.

تمام این‌ عوامل باعث شده است که جنبشی در جهان به راه بیفتد که به شدت با عملکرد افراطی و بنیادگرایانه برخی کشورها در تحریم علم و انحصار دانش راه بیفتد و ادعای «حق بر کسب دانش» کند. این همان آموزه‌ اسلامی است که عنوان می‌دارد برای عزتمندی باید قدرت داشت و برای کسب قدرت باید به دانش دست یافت:« العلم سلطان من وجده صال و من لم یجده صیل علیه» البته همین آموزه‌ها به ما می‌آموزد که علم برای ظلم کردن نیست همچنان که کسب علم مانع مظلوم واقع شدن می‌شود. مبانی این حق عبارتند از:

الف) دانش یک کالای عمومی است

کالای عمومی یعنی اینکه کالایی که همه حق استفاده آنرا دارند و هیچ کس نمی‌تواند و نباید مانع استفاده دیگران شود. مانند هوا. به این ترتیب دانش دیگر مستعره، زمین و طلا نیست که یک عده داشته باشند و از دیگران دریغ بورزند بلکه کالایی است غیررقابتی که باید به‌طور رایگان در اختیار همگان باشد. مخترعان و مکتشفان نیز با اخذ امتیاز، دانش‌شان را در اختیار دیگران می‌گذارند و تنها به‌صورت محدود می‌توانند تا زمان بدست آوردن هزینه‌هایی که کرده‌اند آنرا انحصاری نگه دارند. گرچه این انحصار نمی‌تواند مصالح عمومی را به مخاطره بیفکند و به‌طور مثال اگر با حق بر حیات تزاحم یابد، این انحصار نامعتبر خواهد بود.

ب) دانش میراث مشترک بشریت است

وقتی چیزی به ارث می‌رسد ما برای آن زحمتی نکشیده‌ایم بلکه به علت یک رابطه‌ خانوادگی از آن اموال به‌صورت قهری بهره‌مند شده‌ایم. تمام انسان‌ها با هم یک خانواده‌ بزرگ را تشکیل می‌دهند: خانواده‌ای به نام بشریت. بشریت نیازمند دلسوزی نیست و مسائلش با صدقه و «مداخله‌ی بشردوستانه» حل نمی‌شود. بشریت نیازمند برابری است در همه عرصه‌ها و در همه منافع حتی کسب علم.

اولین بار در مورد حقوق دریا – کنوانسیون ۱۹۸۲- بستر دریاها و اقیانوس‌ها میراث مشترک بشریت خواهد شد. یعنی «اموال گران‌بها و مشترکی که از گذشتگان به ما رسیده و نسل کنونی در آن نقشی نداشته است. این اموال نباید در اختیار گروه معدودی قرار گیرد.» دانش نیز چنین است به‌ یکباره کسی خالق آن نشده بلکه هزاران سال هر فرهنگ و تمدنی به آن اندکی افزوده و سپس آنرا ارزانی دیگران ساخته است. چه الکلی که ذکریای رازی آنرا کشف کرد و چه تلفنی که گراهامبل مخترع آن بود امروزه با تغییراتی و فرمول‌هایی جدید میان همه بشریت وجود دارد. گرچه امروزه دانش ما بر روی کتاب نیست و در خلال اعداد دیجیتالی با آن کار می‌کنیم. ولی باز هم دانش، دانش است و البته برای آنکه به تعلق جمعی آن همچنان ایمان داشته باشیم در سال ۲۰۰۳ یعنی یک دهه‌ پیش یونسکو «اعلامیه میراث دیجیتالی بشریت» را صادر کرد؛ یعنی همه چیز حتی در فرمول عددی هم میراث مشترک است.

No votes yet.
Please wait...

درباره ی ابوالقاسم شم آبادی

(حقوق عمومی) -مدرس دانشگاه-صاحب امتیاز انتشارات حقوقی عدلیه-ارتباط با ابوالقاسم شم آبادی: shamabadi.abolghasem@yahoo.com تلفن: 66965272 -021

همچنین ببینید

نقش وکلاء در ارتقاء سطح حقوق شهروندی

مظاهر کریمی دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق خصوصی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رباط کریم   نام …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *