تئوری تابعیت در اسلام و نظام‌های حقوقی معاصر

استقرار حکومت اسلامی در سرزمین پهناور ایران و گذشت قریب دو دهه از عم پربرکت آن، باورهای به غلط را مانند: اسلام دینی است، که تنها به امور اخلاقی و عبادی پرداخته و در مورد نظام اداری دنیای مردم ساکت است، تغییر داد و عملا نشان داده شد، اسلام دینی نظام‌مند است و بر تشکیل حکومت، با نظامی اسلامی پای می‌فشرد.
پذیرش حکومت، مستلزم پذیرش لوازم آن است. ترکیب جمعیت و چگونگی وحدت و یکپارچگی ملت در حکومت اسلامی از اساسی‌ترین سوالاتی است که درباره عناصر تشکیل‌دهنده هر حکومتی مطرح است. تعیین عامل ارتباط افراد با دولت و سایر افراد جامعه اسلامی، نقش اصلی را در ساخت جمعیت آن ایفا می‌کند. این عامل که در حقوق، تابعیت نامیده می‌شود باید بر امری ثابت، فراگیر، قابل شناخت و قابل دسترس استوار باشد. در غیر این صورت جامعه و حکومت دچار تزلزل و هرج‌ومرج می‌شود.
تئوری تابعیت در اسلام، براساس عقیده بر شریعت
واقعیت‌های موجود از صدر اسلام تاکنون به‌ویژه، وضعیت کنونی حکومت اسلامی ایران، با عنایب به اصول ۴۱ و ۴۲ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، همه گواه بر این مطلب است که تئوری تابعیت در اسلام، براساس عقیده بر شریعت مقدس اسلام، استوار نیست. بلکه مناسب‌ترین شیوه در تعیین معیار تابعیت در اسلام، استفاده از اصل خاک به صورت اصل و استفاده از اصل خون به‌عنوان استثنا است، زیرا از یک سو احکام فقهی مسلم شریعت اسلام بر آن دلالت دارد و از سوی دیگر رویه عملی حکومت‌های اسلامی به‌ویژه جمهوری اسلامی ایران چنین است. پذیرش این مطلب با جهان‌شمولی دین اسلام و امت واحد بودن مسلمانان جهان هیچ منافات ندارد. چرا که در مفهوم ارزشی و اجتماعی، ما هم معتقدیم امت اسلامی براساس عقیده افراد تعیین می‌شود. مسلمان در هر کجای دنیا باشد عضوی از امت اسلام است، اما نه تبعه حکومت اسلامی ایران؛ مثلا وجود اهل ذمه و پذیرش آنان به تابعیت حکومت اسلامی، دلیل دیگری است بر صحت مدعای ما.
باید متذکر شد که سعی ما بر آن است تا تمامی مسایل مربوط به تابعیت را با دیدی تطبیقی از منظر شریعت اسلامی، مطرح کرده و سرانجام به این نتیجه منتهی می‌شویم، از نظر اسلام تابعیت به‌معنای رابطه فرد با دولت اسلامی براساس موقعیت جغرافیایی اشخاص تعیین می‌شود. این معنا با مفهوم دولت در ارتباط است و نمی‌توان، آنها را از هم جدا کرد.

یکسری تقسیم جغرافیایی
تقسیم رو به تزاید جهان به سرزمین‌های کوچک و بزرگ، واقعیتی است انکارناپذیر که براساس فطرت انسانی امری است ضروری، ارتباط بین این سرزمین‌ها به‌ویژه توسعه و پیچیدگی این روابط در عصر حاضر، تقسیم دیگری را در مجموعه افرادی که در آن سرزمین‌ها، به سر می‌برند، می‌طلبد. وجود تفاوت‌ها از یک سو و لزوم زندگی اجتماعی از سوی دیگر، توجیه‌گر تقسیم جغرافیایی آن سرزمین‌ها است. این تقسیم جغرافیایی، به واسطه عامل مرزها، سرزمین‌ها را از هم متمایز ساخته است. عامل دیگری که لازمه و نتیجه آن عامل است برای تقسیم درست افراد در عرصه بین‌المللی، لازم است و چون التزام به شی، التزام به لوازم آن شی هم هست، بنابراین تقسیم جغرافیایی اشخاص هم، باید صورت پذیرد، تا جامعه‌ای از جامعه دیگر تمیز داده شود. تقسیمات فطری بشری چه در مورد سرزمین‌های محل سکونت و چه درباره خود انسان‌ها، هر دو باید براساس امری صورت پذیرد که با فطرت پاک انسانی سازگاری دارد. به‌نظر ما، مرزهای جغرافیایی، عامل جداسازی سرزمین‌ها از یکدیگر است و تابعیت براساس موقعیت جغرافیایی اشخاص، عامل تمیز خودی‌ها از بیگانگان است. تابعیت در معنا و مفهوم حقوقی، ارتباط بین فرد و دولت از لحاظ سیاسی و حقوقی است.

تعریف تابعیت مورد قبول نظر شریعت
تعریف تابعیت مورد قبول نظر شریعت عبارت است از: «تابعیت عبارت است از رابطه سیاسی، حقوقی و معنوی بین یک فرد و دولت معین، که موجد حقوق و تکالیف متقابل برای دولت و فرد است». با این تعریف روشن می‌شود که تابعیت یک رابطه قراردادی بین فرد و دولت نیست، بلکه اعطای تابعیت از سوی دولت تنها از اراده آن ناشی می‌شود. دیگر اینکه نوع رابطه، رابطه حاکم و محکوم نیست و یا رابطه سلطه و استیلا. رابطه تابعیت با وجود اینکه در مرحله ایجاد، ناشی از اراده یک طرفه دولت است، ولی در مرحله اثرگذاری یک رابطه دوطرفه است. به این معنا که التزام و وفاداری شخص به قا

No votes yet.
Please wait...

درباره ی ابوالقاسم شم آبادی

(حقوق عمومی) -مدرس دانشگاه-صاحب امتیاز انتشارات حقوقی عدلیه-ارتباط با ابوالقاسم شم آبادی: shamabadi.abolghasem@yahoo.com تلفن: ۰۲۱۶۶۹۲۱۰۰۲ ۰۲۱۶۶۵۸۱۷۴۸

همچنین ببینید

داشتن کتاب در مصاحبه دکتری چند نمره یا امتیاز دارد؟

در نوشته ذیل اطلاعاتی در مورد داشتن کتاب برای مصاحبه دکتری داده شده و اضافه بر آن سوالاتی که ممکن است در روز مصاحبه ازکتاب شما بپرسند؛ توضیح داده شده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *