سرخط خبرها

برداشت موسع و مضیق از مفهوم جرایم رایانه‌ای

 

اینترنت همراه با استفاده‌های مثبت،  همراه با خود جرایمی را نیز به وجود آورد؛ قانونگذار نیز در واکنش به این شرایط مقرراتی را تصویب کرد که مهم‌ترین آنها قانون جرایم رایانه‌ای است که به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده است.

 

تاکنون تعاریف مختلفی از جرایم رایانه‏ای ارائه شده است که در مجموع می‏توان این تعاریف را به تعاریف مضیق و موسع تقسیم کرد. در تعریف مضیق، جرایم رایانه‏ای به جرایمی گفته می‏شوند که در فضای مجازی رخ می‏دهند. با توجه به این تعریف، جرایمی مثل هرزه‏نگاری، افترا، آزار و اذیت، سوءاستفاده از پست الکترونیک و سایر جرایمی که در آنها رایانه تنها به عنوان ابزار وقوع جرم است، جرایم مجازی محسوب نمی‏شوند. اما در تعریف موسع، جرایم مجازی، هر فعل و ترک فعلی را که در رایانه‌ها و شبکه‏ها یا به کمک شبکه‏ها و رایانه‌ها صورت می‏گیرد، شامل می‏شود.

بر اساس این تعریف می‏توان جرایم مجازی را به سه دسته تقسیم کرد:

۱٫ جرایمی که در آنها رایانه و تجهیزات جانبی آن، موضوع جرایم سنتی واقع می‏شوند، مانند سرقت و تخریب رایانه و اطلاعات آن؛

۲٫ جرایمی که در آنها رایانه به عنوان وسیله ارتکاب جرم مورد استفاده قرار می‏گیرد، همچون جعل و کلاهبرداری؛

۳٫ جرایمی که می‏توان آنها را جرایم رایانه‏ای محض نامید، مانند شنود اطلاعات رایانه‏ای و نقض کپی‏رایت. این نوع از جرایم، فقط در فضای مجازی ارتکاب می‏یابند.

سوابق اقدامات تقنینی و اجرایی نظام جمهوری اسلامی در زمینه جرایم مجازی را می‌توان در چهار بخش، به شرح ذیل مورد بررسی قرار داد:

۱٫ اقدامات دستگاه‏های فرهنگی، تجاری و بازرگانی: می‏توان به تدوین قانون تجارت الکترونیک توسط وزارت بازرگانی، تهیه آیین‏نامه توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی و طرح استفاده از شبکه‏های اطلاع‏رسانی رایانه‏ای اشاره کرد.

۲٫ اقدامات دولت: از قبیل تشکیل شورای عالی دولتی برای جلوگیری از جرایم رایانه‏ای (افتا) که پایگاهی هم با عنوان www.afta.ir دارد.

۳٫ اقدامات قوه‌قضاییه: تدوین پیش‏نویس قانون مجازات جرایم رایانه‏ای، تشکیل دادسرای تخصصی جرایم رایانه‏ای، آموزش قضات ویژه دادرسی جرایم رایانه‏ای و تدوین منابع آموزشی در زمینه جرایم رایانه‏ای، از جمله این اقدامات است.

۴٫ اقدامات نیروی انتظامی جمهوری اسلامی: همچون تشکیل پلیس مجازی.

 

ابهام در خصوص نرخ واقعی جرایم اینترنتی

به عنوان یکی از بارزترین خصوصیات جرایم اینترنتی که ناظر به ماهیت ویژه آنهاست، می‌توان به غیرقابل تخمین بودن میزان ارتکاب این‌گونه جرایم اشاره کرد. کاربرد گسترده رایانه و اینترنت در بخش‌های گوناگون زندگی بشر و نیز سهولت در دسترسی و استفاده از این تکنولوژی سبب شده است که امکان ارتکاب جرایم اینترنتی در هر گوشه‌ای از جهان وجود داشته باشد، اما به طور مشخص آمار دقیقی که بتواند زمینه‌ساز نتیجه‌گیری مفید و قابل استناد در این خصوص باشد، وجود ندارد و شاید تنها بتوان به آمارهای ناظر بر جرایم مکشوفه و گزارش شده اکتفا کرد. به عنوان یکی از تفاوت‌های بارز جرایم اینترنتی با سایر اقسام جرایم، می‌توان به رقم سیاه بالای آنها اشاره کرد که ناشی از این امر است که درصد بسیار بالایی از جرایم ارتکابی در حوزه اینترنت اساسا گزارش نمی‌شوند که‌این خود باعث ایجاد تفاوت فاحش میان نرخ واقعی ارتکاب این‌گونه جرایم و آمارهای مبتنی بر گزارش‌هاست.

 

بی‌تردید از جمله عوامل تاثیرگذار در بالا رفتن نرخ رقم سیاه ارتکاب جرایم اینترنتی، عدم وجود تخصص کافی در زمینه امور متکی به تکنولوژی رایانه‌ای در بزه‌دیدگان و ماموران اجرای قانون است که در کنار نبود سوابق قانونی و قضایی در خصوص این‌گونه جرایم سبب تاخیر در کشف آنها می‌شود و حتی در بسیاری موارد، حجم کثیری از این جرایم کشف و یا گزارش‌نشده باقی می‌مانند. وجود این عامل در کنار تخصص بزهکاران و مهارت بالای آنها در محو رد پای خود سبب می‌شود تا در کشف و گزارش جرایم ‌ارتکابی توسط این مرتکبان زبده، ایجاد اخلال شود. به علاوه توجه به‌این نکته نیز ضروری است که بخش گسترده‌ای از بزه‌دیدگان جرایم اینترنتی، به خصوص در حوزه تجارت، تمایلی به افشای وقوع چنین جرایمی‌علیه خود ندارند، چرا که بزه‌دیده واقع شدن در این دسته از جرایم می‌تواند به عاملی برای رسوایی و از بین رفتن حسن شهرت، سلب اعتماد سرمایه‌گذاران و سایر رویدادهای ناگوار اقتصادی تبدیل شود که هر یک از این پیامدها به مبهم ماندننرخ واقعی بزهکاری اینترنتی کمک می کند.

 

No votes yet.
Please wait...

درباره ی ابوالقاسم شم آبادی

(حقوق عمومی) -مدرس دانشگاه-صاحب امتیاز انتشارات حقوقی عدلیه-ارتباط با ابوالقاسم شم آبادی: shamabadi.abolghasem@yahoo.com تلفن: 66965272 -021

همچنین ببینید

بسته دکتری حقوق کیفری و جرمشناسی آزمون نیمه متمرکز ۹۶

????منابع دکتری حقوق جزا و جرمشناسی آزمون دکتری نیمه متمرکز ۹۶ الف- بسته دکتری جزا …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *