ایرادات و موانع رسیدگی به دعوا

ایراداتی که مانع رسیدگی دادگاه میشوند به چند دسته تقسیم میشود. برخی ایرادات موجب میشود که دعوا از یک دادگاه به یک دادگاه دیگر برود و در آنجا رسیدگی شود. برخی ایرادات نیز موجب میشود مانعی بر رسیدگی به ماهیت دعوا ایجاد شود که این مانع میتواند موقت یا دائمی باشد. علاوه بر این، ایراد رد دادرس نیز مانعی در رسیدگی به دعوا ایجاد می‌کند که ممکن است موجب تغییر دادگاه نیز بشود.

 

۱- ایرادات موجب تغییر مرجع رسیدگی: این ایرادات شامل ایراد عدم صلاحیت ذاتی، ایراد عدم صلاحیت نسبی و ایراد امر مطروحه میشود.

ایراد عدم صلاحیت ذاتی: خوانده میتواند ضمن پاسخ به ماهیت دعوا در صورتی که دادگاه را صالح نداند، ایراد عدم صلاحیت کند. (بند ۱ ماده‎‎۸۴ قانون آیین دادرسی مدنی) ایراد عدم صلاحیت ذاتی در صورتی در دادگاه عمومی پذیرفته میشود که دعوا در صلاحیت یکی از مراجع استثنایی قضایی (دادگاه انقلاب و دادگاه نظامی) یا یکی از مراجع اداری (دیوان عدالت اداری) باشد. همچنین صلاحیت دادگاه بدوی نسبت به دادگاه تجدیدنظر، صلاحیت ذاتی بهشمار میرود. در هر حال دادگاه در صورت پذیرش ایراد عدم صلاحیت ذاتی با صدور قرار عدم صلاحیت، پرونده را حسب مورد به مرجع صالح ارسال و یا جهت تعیین مرجع صالح به دیوان عالی کشور میفرستد. چنانچه دادگاه ایراد عدم صلاحیت ذاتی را نپذیرد نسبت به دعوا رسیدگی کرده و ضمن صدور رأی، ایراد را نیز رد می‌کند.

 ایراد عدم صلاحیت نسبی: در حال حاضر دادگاههای عمومی صلاحیت رسیدگی به تمام دعاوی را دارند. بنابراین با توجه به صلاحیت عام دادگاههای عمومی، ایراد عدم صلاحیت نسبی زمانی مطرح میشود که رسیدگی به دعوا در صلاحیت دادگاه عمومی محل دیگری باشد. درصورتیکه‎‎‎ دادگاه این ایراد را وارد بداند با صدور قرار عدم صلاحیت، پرونده را به دادگاه محل صالح میفرستد. درصورتیکه‎‎‎ دادگاه ایراد عدم صلاحیت نسبی را وارد نداند به دعوا رسیدگی کرده و در ضمن صدور رأی، وارد نبودن ایراد را به طور مستدل اعلام میکند. عدم ایراد به صلاحیت نسبی نیز به معنای رضایت به صلاحیت دادگاه است و از آنجاکه صلاحیت نسبی جزو قواعد آمره نیست رسیدگی دادگاه ایرادی ندارد.

 ایراد امر مطروحه: ایراد امر مطروحه در موردی است که خوانده اعلام کند دعوای اقامه شده بین طرفین، سابقا در همین دادگاه یا دادگاه دیگری که از حیث درجه با این دادگاه مساوی است مطرح شده و تحت رسیدگی است. این ایراد در صورتی که دعوای طرح شده همان دعوای اقامه شده قبلی نباشد اما با آن ارتباط کامل داشته باشد نیز قابل پذیرش است. درصورت وارد بودن ایراد، چنانچه دعوا قبلا در همین شعبه دادگاه طرح شده باشد، دادگاه با صدور قرار رسیدگی همزمان، به هر دو دعوا یکجا رسیدگی میکند. همچنین درصورتیکه‎‎‎ دعوای سابق در شعبه دیگری از همان دادگاه اقامه شده باشد، دادگاه با صدور قرار امتناع از رسیدگی، پرونده را با تعیین رییس شعبه اول برای رسیدگی همزمان به شعبهای که دعوا در آن مطرح است ارسال میدارد.

۲- ایرادات موجب پیدایش مانع موقتی: برخی از ایرادات موجب ایجاد مانع موقت در رسیدگی به دعوا میشوند و پس از رفع این موانع، دعوا مجددا قابل رسیدگی است. این ایرادات عبارتند از ایراد عدم اهلیت و ایراد عدم احراز سمت.

 ایراد عدم اهلیت: برابر بند ۳ ماده‎‎۸۴ قانون آیین دادرسی مدنی درصورتیکه‎‎‎ خواهان به جهتی از جهات قانونی از قبیل صغر، عدم رشد، جنون یا ممنوعیت از تصرف در اموال در نتیجه حکم ورشکستگی، اهلیت قانونی برای اقامه دعوا نداشته باشد، ایراد عدم اهلیت پذیرفته میشود و دادگاه قرار رد دعوا را صادر میکند. البته نماینده قانونی او میتواند همان دعوا را طرح کند. خود شخص نیز پس از اینکه دارای اهلیت شد دوباره میتواند همان دعوا را اقامه کند. همچنین مطابق ماده ‎‎۸۶ قانون آیین دادرسی مدنی چنانچه خوانده اهلیت نداشته باشد میتواند از پاسخدادن به دعوا خودداری کند. دادگاه نیز باید به دادستان اطلاع بدهد تا برای محجور قیم تعیین شود. (ماده ‎‎۵۶ قانون امور حسبی)

 ایراد عدم احراز سمت: ایراد عدم احراز سمت صرفا در موردی قابل طرح است که شخصی به نمایندگی از خواهان اقامه دعوا کند و سمتش محرز نباشد. بنابراین اگر خود خواهان اقامه دعوا کند ایراد عدم احراز سمت قابلطرح نیست. دادگاه درصورت پذیرش این ایراد، قرار رد دعوا را صادر میکند. البته همان شخص درصورتیکه‎‎‎ دلیل نمایندگی خود را ارائه کند میتواند دوباره اقامه دعوا کند. طبق ماده‎‎۸۵ قانون آیین دادرسی مدنی خواهان نیز حق دارد نسبت به کسی که پاسخ دعوا را داده است درصورتی که شخصی غیر از خوانده باشد و سمت او محرز نباشد اعتراض کند.

 

۳- ایرادات موجب پیدایش مانع دایمی: ایرادات زیر درصورت پذیرفتهشدن توسط دادگاه مانعی دایمی در رسیدگی به دعوا ایجاد میکند.

 ایراد عدم توجه دعوا: درصورتیکه‎‎‎ دعوای اقامه شده متوجه خوانده نباشد، خوانده میتواند ایراد عدم توجه دعوا را طرح کند. (بند ۴ ماده‎‎۸۴ قانون آیین دادرسی مدنی) بنابراین درصورتیکه‎‎‎ براساس دلایل ارائه شده از سوی خواهان، متعهد، شخصی غیر از خوانده باشد، این ایراد قابل پذیرش است و دادگاه قرار رد دعوا را صادر میکند.

 ایراد امر قضاوتشده: زمانیکه دعوایی یکبار مورد رسیدگی قرار گرفت و منجر به صدور حکم قطعی شد، مجددا نمیتوان تقاضای رسیدگی به همان دعوا را تقاضا کرد. (بند ۶ ماده‎‎۸۴ قانون آیین دادرسی مدنی) چنانچه همین دعوا دوباره از سوی یکی از طرفین اقامه شود، طرف دیگر میتواند ایراد امر قضاوتشده را طرح کند و دادگاه درصورت پذیرش این ایراد، قرار رد دعوا را صادر میکند.

 ایراد عدم نفع خواهان: برابر بند ۱۰ ماده ‎‎۸۴ قانون آیین دادرسی مدنی درصورتیکه‎‎‎ خواهان در دعوا دارای نفع نباشد، خوانده میتواند ایراد عدم نفع را مطرح کند. برای احراز نفع داشتن خواهان باید دید درصورت صدور حکم علیه خوانده، آیا نفعی به خواهان میرسد یا نمیرسد. درصورتیکه‎‎‎ نفعی از حکم به خواهان برسد ایراد عدم نفع وارد نیست. درصورتیکه دادگاه این ایراد را وارد بداند، قرار رد دعوی و درغیر اینصورت قرار رد ایراد را صادر کرده و به رسیدگی ادامه میدهد.

 ایراد عدم تأثیر دعوا: چنانچه دعوای اقامه شده برفرض اینکه اثبات شود، اثری نداشته باشد، ایراد عدم تأثیر دعوا وارد خواهد بود. (بند ۷ ماده‎‎۸۴ قانون آیین دادرسی مدنی) مثلا خواهان ادعا میکند خوانده مالی را به او هبه کرده اما به او تحویل نمیدهد. در این مورد بر فرض اینکه ادعای خواهان ثابت شود بازهم اثری ندارد زیرا در عقد هبه تا وقتی که مال موردهبه به قبض متهب [۲۴] داده نشود، عقد هبه تحقق نمییابد.

 ایراد عدم مشروعیت مورد دعوا: ایراد عدم مشروعیت مورد دعوا زمانی مطرح میشود که آنچه خواهان مطالبه نموده مشروع نباشد. (بند ۸ ماده‎‎۸۴ قانون آیین دادرسی مدنی) منظور از مشروع نبودن، عدم مخالفت با شرع یا قانون میباشد مثلا درصورتی که خواهان مطالبه وجه حاصل از قمار یا ربا را بکند، دعوا مشروعیت ندارد.

 ایراد جزمی نبودن دعوا: طبق بند ۹ ماده‎‎۸۴ قانون آیین دادرسی مدنی یکی از شرایط رسیدگی به دعوا این است که خواهان اطمینان داشته باشد که حقی برای او بوجود آمده است. مثلا درصورتیکه‎‎‎ خواهان تنها احتمال بدهد که از خوانده مبلغی طلبکار است، ایراد جزمی نبودن دعوا وارد است.

 ایراد به زمان اقامه دعوا: چنانچه اقامه دعوا دارای مهلت معینی باشد و دعوا خارج از مهلت قانونی اقامه شود، خوانده میتواند طبق بند ۱۱ ماده‎‎۸۴ قانون آیین دادرسی مدنی به آن ایراد کند.

 

 

No votes yet.
Please wait...

درباره ی ابوالقاسم شم آبادی

(حقوق عمومی) -مدرس دانشگاه-صاحب امتیاز انتشارات حقوقی عدلیه-ارتباط با ابوالقاسم شم آبادی: shamabadi.abolghasem@yahoo.com تلفن: ۰۲۱۶۶۹۲۱۰۰۲ ۰۲۱۶۶۵۸۱۷۴۸

همچنین ببینید

دانلود سوالات دکتری حقوق بین الملل ۹۸

برای دانلود سوالات روی عبارت ذیل کلیک کنید: سوالات دکتری حقوق بین الملل ۹۸دریافت Rate …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *