اصل تناسب در نظام حقوقی ایران

امروزه اصول کلی حقوقی به عنوان منابع نانوشته حقوق از اهمیت فراوانی برخوردار شده اند به طوری که نمی توان نقش آنها را در پویایی نظام های حقوقی مدرن نادیده انگاشت. این اهمیت در چارچوب حقوق عمومی و خاصه حقوق اداری که حوزه تلاقی حقوق و آزادی های اشخاص و قدرت عمومی است، فزونی دوچندانی یافته است به گونه یی که این اصول به ابزاری برای حمایت از حق های افراد در برابر قدرت دولت بدل شده اند. اصل تناسب یکی از این اصول است که هدف برقراری توازن میان اعمال اقتدارات دولتی و محدودیت های وارد بر حقوق و آزادی های اشخاص را دنبال می کند. در موجزترین برداشت، اصل تناسب به معنای وجود ارتباط منطقی و توازن معقول میان اهداف عمومی و اعمال اتخاذی مقامات عمومی است. متاسفانه با وجود اهمیت این اصل به ویژه در قالب مفهوم پیش گفته، در چارچوب نظام حقوق عمومی ایران چه در حوزه اندیشه ورزی پژوهشگران و چه در رویه قضایی دادگاه ها توجه شایسته یی به آن نشده است. کتاب اصل تناسب (در رویه قضایی اتحادیه اروپایی با نگاهی به آرای دیوان عدالت اداری) به تالیف مهدی مرادی برلیان با هدف معرفی این اصل در حوزه حقوق عمومی و خاصه حقوق اداری و توجه دادن به اهمیت کاربست آن در رویه قضایی کشورمان نگاشته شده است. نمونه اصلی مورد بررسی در این کتاب، نظام حقوقی اتحادیه اروپایی با تکیه بر رویه قضایی این نظام است: چرا که امروزه این چارچوب حقوقی در قالبی گسترده اصل تناسب را در رویه قضایی دادگاه های خود به کار می برد و راهکارهای آن می تواند زمینه ساز آشنایی و به کاربردن این اصل را در رویه قضایی کشورمان فراهم کند. البته در خلال واکاوی این نظام حقوقی، سعی نگارنده بر آن بوده است تا با بررسی آرای دیوان عدالت اداری ایران، وضعیت اصل تناسب و امکان سنجی اعمال آن در این محکمه را نشان دهد. کتاب دارای دو مقدمه و سه فصل است. مقدمه اول نگارش دکتر محمدحسین زارعی، استاد حقوق اداری دانشگاه شهید بهشتی است. وی در مقدمه یی موجز سعی کرده است ضمن تبیین مفهوم اصل تناسب و بیان ویژگی های آن، اهمیت استفاده از آن را در حقوق اداری کشورمان برجسته سازد. مقدمه دوم حاصل قلم ورزی دکتر محمد جلالی، استاد حقوق اداری دانشگاه شهید بهشتی است که در مقدمه یی مفصل، از اهمیت اصول کلی حقوقی در نظام های مدرن حقوقی تا اصل تناسب و اعمال آن در حقوق اداری ایران سخن رانده است. نقش مقدمه های فوق با عنایت به تجربه دکتر محمدحسین زارعی در سال ها تدریس حقوق اداری در سطح اول علمی کشور و همچنین تسلط دکتر محمد جلالی بر نظام حقوقی اتحادیه اروپایی و البته حقوق اداری ایران به ویژه در زمینه دیوان عدالت اداری، در آشناسازی ذهن مخاطب با اصول کلی حقوقی و البته اصل تناسب آن هم در مفهوم موردنظر کتاب، بسیار برجسته است. فصل اول کتاب به بیان مفاهیم و بنیان های فکری اصل تناسب با تکیه بر نظام حقوقی اتحادیه پرداخته و البته این اصل را در چارچوب برخی نظام های بزرگ حقوقی ملی همچون نظام حقوق اداری آلمان، فرانسه و انگلستان نیز بررسی کرده است. در فصل دوم چگونگی به کاربردن اصل تناسب در رویه قضایی دیوان دادگستری اتحادیه اروپایی با بررسی پرونده های فراوان نشان داده شده و در تحلیل های مقایسه یی، آرای دیوان عدالت اداری ایران نیز مورد واکاوی قرار گرفته است. فصل سوم این اصل را در رویه قضایی دیوان اروپایی حقوق بشر مطمح نظر قرار داده است. بخش ابتدایی این فصل به توجیه بررسی نظام اروپایی حقوق بشر که متفاوت با نظام حقوقی اتحادیه اروپایی است، اختصاص دارد. نگارنده در این فصل نیز از بررسی آرای دیوان عدالت اداری ایران غفلت نورزیده است. در پایان از ویژگی های اثر فوق باید به بدیع بودن موضوع، استفاده از منابع فراوان خارجی، بررسی گسترده آرای قضایی و همچنین نگارش ساده و روان و در عین حال مستند و مستدل اشاره کرد.

روزنامه اعتماد، شماره ۲۸۱۱ به تاریخ ۵/۸/۹۲، صفحه ۱۱ (حقوق)

About ابوالقاسم شم آبادی

(حقوق عمومی) -مدرس دانشگاه-صاحب امتیاز انتشارات حقوقی عدلیه-ارتباط با ابوالقاسم شم آبادی: shamabadi.abolghasem@yahoo.com تلفن: 66965272 -021

Check Also

بسته دکتری حقوق عمومی برای آزمون نیمه متمرکز ۹۶ ??? منابع دکتری حقوق عمومی مطابق آزمون …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

hacklinkci anal porn