Breaking News
مقالات حقوق بین المل

اراده عام بین‌المللی در حمایت از حقوق معلولان

نگاهی کوتاه به گذشته جوامع بشری نشان می‌دهد که معلولان همواره علاوه بر دست به گریبان بودن با دشواری‌ها ناشی از محدودیت‌های جسمی یا ذهنی، از برخی بی‌مهری‌ها و عدم حمایت‌ها در جامعه رنج می‌بردند. اما خوشبختانه از حدود یک قرن پیش با ارتقای سطح سلامت و بهداشت عمومی و نیز پیشرفت دانش بشری، علاوه بر پیدایش روش‌هایی برای تسهیل زندگی برای معلولان از میزان محدودیت‌هایی که برای زندگی این افراد وجود داشت، کاسته شده است. اما با این حال آنچه به عنوان یک نیاز در زندگی اجتماعی معلولان همچنان ضروری جلوه می‌کند، حمایت‌های همه جانبه قانونی است که می‌توانند زمینه را برای برخورداری کامل معلولان از فرصت‌های برابر با سایر افراد در جامعه و نیز بهره‌مندی آنها از همه حقوق شناسایی شده برای همه اعضای جامعه فراهم آورد. در این میان نقش مقررات بین‌المللی در پیش‌بینی استانداردهای حداقلی که مبنایی برای قانونگذاری‌های داخلی باشد غیرقابل انکار است.

جمعیت قریب به هفتصد میلیونی معلولان در سطح جهان که رقم قابل توجهی از آن‌ها در کشورهای در حال توسعه زندگی می‌کنند، این گروه را به بزرگ‌ترین اقلیت غیرنژادی تبدیل کرده است. در این میان بسیاری از کشورها اقدام به وضع مقرراتی داخلی برای حمایت از حقوق معلولان و تضمین رفتار برابر با آن‌ها کرده‌اند، اما با این حال در بسیاری از دیگر کشورها حمایت قانونی از حقوق معلولان یا با انفعال مواجه است یا مقررات وضع شده برای تضمین چنین اهدافی ناکافی و یا ناکارآمد هستند، بنابراین می‌توان گفت که علاوه بر تضمینات قانونی پیش‌بینی شده در حقوق داخلی بسیاری از کشورها، اتخاذ تدابیر حقوقی بین‌المللی نیز ضروری به نظر می‌رسد، چرا که تنها با ترسیم چارچوب‌های حقوقی جهان‌شمول می‌توان استدانداردهای حداقلی را به عنوان رهنمودهای برای مقررات داخلی درخصوص حقوق معلولان مقرر داشت.

پیشینه اقدامات حقوقی بین‌المللی در حمایت از معلولان

شاید اعلامیه حقوق کودک را که در سال ۱۹۲۴ به تصویب جامعه ملل رسیده و و بر مسئله حمایت از کودکان معلول ذهنی تاکید دارد را بتوان نخستین سند بین‌المللی در زمینه حقوق معلولان دانست. مهمترین اسناد حقوق بشری عام قرن بیستم اشاره مستقیم و صریحی به حقوق معلولان ندارند، اما از اطلاق موجود در این اسناد می‌توان شمول آن‌ها بر معلولان را نیز برداشت کرد. اعلامیه جهانی حقوق بشر که در سال ۱۹۴۸ به تصویب مجمع عمومی سازمان ملل متحد رسید با تکیه بر کرامت و وجدان بشری به این نکته اشاره می‌دارد که همه افراد بشر آزاد به دنیا می‌آیند و از لحاظ حیثیت و حقوق با هم برابر هستند. دو میثاق بین‌الملل حقوق بشر نیز اشاره مستقیمی به حقوق معلولان نداشته‌اند و تنها از اطلاق آنها و وجود اصل عدم تبعیض می‌توان شمول این اسناد بر معلولان را تفسیر کرد.

سرانجام پس از سال‌ها رکود در زمینه حمایت بین‌المللی از حقوق معلولان، در سال ۱۹۷۱ مجمع عمومی سازمان ملل متحد اقدام به تصویب «اعلامیه حقوق افراد مبتلا به عقب‌ماندگی ذهنی» کرد. این اعلامیه بیش از هر چیز بر شرایط زندگی معلولان تاکید می‌کند و اشاره می‌دارد که عقب‌ماندگان ذهنی باید حتی‌الامکان از حقوق مشابه سایر افراد برخوردار باشند، بعلاوه حق برخورداری این اشخاص از خدمات بهداشتی، آموزشی و توانبخشی، حق اشتغال به کار و تولید و نیز حق زندگی همراه با خانواده در اعلامیه مذکور مورد اشاره قرار گرفته است. چندی بعد در سال ۱۹۷۵ مجمع عمومی سازمان ملل متحد در راستای حمایت از حقوق معلولان، پیشگیری از ناتوانی جسمی و روحی و کمک به معلولان برای رشد قابلیت‌های خود در جریان مشارکت اجتماعی اقدام به تصویب «اعلامیه حقوق معلولان» کرد. این اعلامیه بیش از هر چیز بر همه حقوق مندرج در اسناد حقوق بشری تاکید دارد، اما مهم‌ترین نکته آن ارائه تعریفی نسبتا کامل از معلول است. مطابق این اعلامیه معلول کسی است که به علت نقص جسمی یا روحی، اعم از مادرزاد یا غیرمادرزاد، تا حدی یا به طور کلی از تامین ضرورت‌های عادی زندگی فردی و یا اجتماعی ناتوان است.

بعد از تصویب اسناد پیش‌ گفته که عمدتا در قالب اعلامیه و فاقد خصیصه الزام‌آوری بودند، کنوانسیون حقوق کودک به عنوان نخستین کنوانسیون الزام‌آور بر اعضای خود که به طور خاص حقوق معلولان را مورد اشاره قرار می‌داد، در سال ۱۹۸۹ به تصویب رسید. ماده ۲۳ کنوانسیون حقوق کودک اظهار می‌دارد که کشورهای عضو این سند اذعان می‌کنند کودکی که از نظر ذهنی یا جسمی دچار نقص است، باید در شرایطی که متضمن منزلت و افزایش اتکای به نفس باشد و شرکت فعال وی در جامعه را تسهیل کند، رشد یابد و از زندگی کامل و همراه با حیثیت برخوردار باشد. این کنوانسیون نیز به اسناد ماقبل خود بر حقوق بشری مندرج در اسناد عام تاکید دارد و شاید بتوان تنها نوآوری آن را لزوم رایگان بودن خدمات مربوط به مراقبت از کودک معلول، دانست.

شکوفایی حقوق بین‌الملل در حمایت از حقوق معلولان

دهه هشتاد و نود میلادی به عنوان دورانی شناخته می‌شوند که جامعه بین‌الملل بخش عمده‌ای از توجه خود را به مسئله حقوق معلولان معطوف کرده بود، به نحوی که سازمان ملل متحد سال ۱۹۸۱ را سال معلولان و فاصله سال‌های ۱۹۸۳ تا ۱۹۹۲ را دهه معلولان نامگذاری کرد. برنامه اقدام جهانی برای معلولان مصوب ۱۹۸۲ در مجمع عمومی سازمان ملل نیز از جمله فعالیت‌های صورت گرفته در این برهه زمانی است. در این دوره ابتکار عمل‌هایی درخصوص جلوگیری از معلولیت، توانبخشی و برابری فرصت‌ها در کشورهای در حال توسعه شکل گرفت که تا حدودی در ارتقای وضعیت اجتماعی معلولان در سطح جهان و نیز روشن شدن خلاءهای موجود در مقررات بین‌المللی حمایت از این گروه موثر بودند.

No votes yet.
Please wait...

About ابوالقاسم شم آبادی

(حقوق عمومی) -مدرس دانشگاه-صاحب امتیاز انتشارات حقوقی عدلیه-ارتباط با ابوالقاسم شم آبادی: shamabadi.abolghasem@yahoo.com تلفن: 66965272 -021

Check Also

منابع دکتری حقوق بین الملل نیمه متمرکز ۹۶

منابع دکترای حقوق بین الملل نیمه متمرکز ۹۶ حقوق بین الملل عمومی به مجموعه قواعد …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *