آیین دادرسی (اصول محاکمات و ادله اثبات دعوا)

الف) قضاوت
۱- شرایط قاضی
۱-۱- علم و قدرت
«إِنَّ رَبَّکَ یَقْضِی بَیْنَهُم بِحُکْمِهِ وَ هُوَ الْعَزِیزُ الْعَلِیمُ» (نمل، ۷۸)
بدون شک، پروردگار تو با حکم خود میانشان داوری خواهد کرد و او صاحب قدرت و آگاه است.
• در قضاوت، علم و قدرت شرط است: « یَقْضِی بَیْنَهُم بِحُکْمِهِ وَ هُوَ الْعَزِیزُ الْعَلِیمُ »

وَلِلّهِ مَا فِی السَّمَوَاتِ وَ مَا فِی الْأَرْضِ لِیَجْزِی الَّذِینَ أَسَآئُواْ بِمَا عَمِلُواْ وَ یَجْزِی الَّذِینَ أَحْسَنُواْ بِالْحُسْنَی» (نجم، ۳۱)
و برای اوست آنچه در آسمان ها و آنچه در زمین است تا کسانی را که بد انجام دادند کیفر بدهد و کسانی را که نیکی کرده‌اند، به بهترین وجه پاداش دهد.
• کیفر و پاداش عادلانه، به علم و قدرت نیاز دارد: «وَللهِ مَا فِی السَّمَواتِ … لِیَجزِی»

«إِنَّا أَنْزَلْنا إِلَیْکَ الْکِتابَ بِالْحَقِّ لِتَحْکُمَ بَیْنَ النَّاسِ بِما أَراکَ اللهُ» (نساء،‌)
همانا ما این کتاب را به حقّ بر تو فرو فرستادیم تا میان مردم به آنچه خدا [از طریق وحی] تو را آموخته و نشان داده، داوری کنی.
• فراگیری قرآن و سنت، شرط قاضی شدن است.

۲-۱- معتمد بودن
«فَقُلْنا اضْرِبُوهُ بِبَعْضِها» (بقره، ۷۳)
پس گفتیم: قسمتی از گاو ذبح شده را به مقتول بزنید [تا زنده شود و قاتل را معرفی کند.]
• اطمینان و اعتماد مردم را باید جلب کرد. حضرت موسی شخصاً به زدن قسمتی از بدن گاو به مقتول اقدام نکرد؛ بلکه به مردم فرمود: خودتان این کار را انجام دهید: «اضرَبُوهُ»

۳-۱- تحت تأثیر قرار نگرفتن
«قالُوا یا أَیُّهَا الْعَزِیزُ إِنَّ لَهُ أَباً شَیْخاً کَبِیراً فَخُذْ أَحَدَنا مَکانَهُ إِنَّا نَراکَ مِنَ الْمُحْسِنِینَ قالَ مَعاذَ الله أَنْ نَأْخُذَ إِلاَّ مَنْ وَجَدْنا مَتاعَنا عِنْدَهُ إِنَّا إِذاً لَظالِمونَ» (یوسف، ۷۸ و ۷۹)
[برادران] گفتند: ای عزیز، همانا برای او پدری است پیر و سالخورده، پس یکی از ما را به جای او بگیر [و او را رها کن]، همانا تو را از نیکوکاران می‌بینیم. [یوسف] گفت: پناه به خدا از این که کسی را به جز آن که متاعمان را نزد او یافته‌ایم، ‌بگیریم؛ زیرا در این صورت حتماً‌ستمگر خواهیم بود.
• قاضی نباید تحت تأثیر احساسات قرار گیرد و احساسات او، وی را از اجرای قانون بازدارد: «مِنَ المُحسِنینَ، قالَ مَعاذَالله»

«الزَّانِیَهُ وَ الزَّانِی فَاجْلِدُوا کُلَّ واحِدٍ مِنْهُما مِائَهَ جَلْدَهٍ وَ لا تأْخُذْکُمْ بِهِما رَأْفَهٌ فِی دِینِ اللهِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللهِ وَ الْیَوْمِ الّآخِرِ» (نور، ۲)
هر یک از زن و مرد زناکار را صد تازیانه بزنید. و اگر به خدا و روز قیامت ایمان دارید، در اجرای دین خدا نسبت به آن دو گرفتار دلسوزی نشوید و باید هنگام کیفر آن دو، گروهی از مؤمنین حاضر و ناظر باشند.
• در مجازات مجرمان، ترحم و تحت تأثیر عواطف قرار گرفتن ممنوع است: «لا تأخُذکُم بِهِما رَأفَه»

«فَأَنجَیْنَاهُ وَ أَهْلَهُ إِلَّا امْرَأَتَهُ قَدَّرْنَهَا مِنَ الْغَابِرِینَ» (نمل، ۵۷)
پس ما لوط و خانواده‌اش را نجات دادیم، جز زنش را که [به خاطر انحراف] مقدّر کرده بودیم از بازماندگان [و هلاک شدگان در آن شهر] باشد.
• در کیفر و مجازات متخلفان، نباید تحت تأثیر روابط قرار گرفت: «الّا امْرَأتَهُ»

۱-۴- داشتن اطلاعات همه جانبه
«إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ الَّذِینَ هادُوا وَ الصَّابِئِینَ وَ النَّصاری وَ الْمَجُوسَ وَ الَّذِینَ أَشْرَکُوا إِنَّ اللهَ یَفْصِلُ بَیْنَهُمْ یَوْمَ الْقِیامَهِ إِنَّ اللهَ عَلی کُلِّ شَیءٍ شَهِیدٌ» (حج، ۱۷)
همانا خداوند در قیامت، میان مؤمنان [مسلمانان] و یهودیان و صابئین و نصاری و مجوس و مشرکان، داوری کرده و حقّ را از باطل جدا خواهد نمود. همانا خداوند بر هر چیزی گواه [و از همه چیز آگاه] است.
• قاضی برای این که قضاوت صحیحی داشته باشد لازم است که در اطراف موضوع اطلاعات همه جانبه کسب کند: «یَفصِل … علی کُلِّ شیءٍ شَهِید»

۱-۵- بینا و شنوا بودن
«وَاللهُ یَقْضِی بِالْحَقِّ وَ الَّذِینَ یَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ لا یَقْضُونَ بِشَیْءٍ إِنَّ اللهَ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ» (غافر، ۲۰)
و خداوند به حقّ داوری می‌کند و معبودهایی که جز او می‌‌خوانند، هیچ حکمی نمی‌کنند. همانا خداوند شنوای بیناست.
• داور به حقّ باید بینا و شنوا باشد: «یَقضِی … هُوَ السَّمیعُ البَصیرُ»

No votes yet.
Please wait...

درباره ی ابوالقاسم شم آبادی

(حقوق عمومی) -مدرس دانشگاه-صاحب امتیاز انتشارات حقوقی عدلیه-ارتباط با ابوالقاسم شم آبادی: shamabadi.abolghasem@yahoo.com تلفن: ۰۲۱۶۶۹۲۱۰۰۲ ۰۲۱۶۶۵۸۱۷۴۸

همچنین ببینید

نظر فقها در مورد مهریه

آیت‌الله مکارم شیرازی در دیدار با اعضای فراکسیون روحانیون مجلس شورای اسلامی درباره ازدواج و …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *